بر اساس دادههای مرکز آمار، بررسی سه شاخص اصلی تورم تولیدکننده (فصلی، نقطهبهنقطه و سالانه) در زمستان ۱۴۰۴ نشان میدهد روند افزایش قیمتها در این فصل نسبت به فصل قبل تشدید شده و با رشد قابلتوجهی همراه بوده است؛ رشدی که در آینده بر قیمت کالاها و خدمات در سطح مصرفکننده تأثیر خواهد گذاشت. در میان بخشهای اقتصادی، کشاورزی بیشترین افزایش قیمت را در شاخصهای فصلی و نقطهبهنقطه تجربه کرده است که ناشی از عوامل مختلفی مانند افزایش هزینه نهادهها و شرایط تولید ناشی از حذف ارز ترجیحی و تکنرخی شدن ارز است.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ شاخص قیمت تولیدکننده در فصل زمستان سال گذشته نشاندهنده فشارهای تورمی در سطوح پیشین زنجیره تأمین و تولید در همه بخشهای اقتصادی است؛ بهطوریکه شوک قیمتی در پایان سال گذشته زنگ خطر جدی برای تورم مصرفکننده در ماههای آتی را به صدا درآورده است.
طی هفته های اخیر، خبرهای مختلفی از افزایش قیمت ها و تورم، از افزایش ناگهانی قیمت برخی اقلام از جمله خودرو گرفته تا خوراکی ها و همچنین رکوردزنی تورم مصرف کننده در فروردین امسال منتشر شده است. یکی از بخش هایی که وضعیت تورمی آن همچنان مبهم باقی مانده و کارشناسان و رسانه ها منتظر اعلام آن بودند، تورم تولیدکننده بود.
مرکز آمار روز گذشته جزئیات تورم کل تولید کشور در زمستان سال گذشته را منتشر کرد. این گزارش نشان میدهد تورم تولیدکننده در هر سه شاخص فصلی، نقطهبهنقطه و سالانه نسبت به پاییز افزایش یافته است. طبق این گزارش، تورم فصلی تولیدکننده در زمستان گذشته ۲۴.۸ درصد بوده که در مقایسه با پاییز (۱۲.۷ درصد)، ۱۲.۱ واحد درصد افزایش داشته است. به عبارتی، میانگین قیمت دریافتی توسط تولیدکنندگان به ازای تولید محصولاتشان در داخل کشور، در فصل زمستان ۱۴۰۴ نسبت به فصل قبل ۲۴.۸ درصد افزایش داشته است.
بر اساس دادهها، تورم نقطهبهنقطه تولیدکننده در زمستان گذشته ۶۵ درصد بود که در مقایسه با پاییز (۵۲.۲ درصد)، ۱۲.۸ واحد درصد افزایش داشته است. به عبارتی، میانگین قیمت دریافتی توسط تولیدکنندگان به ازای تولید محصولاتشان در داخل کشور، در زمستان ۱۴۰۴ نسبت به زمستان ۱۴۰۳ بالغ بر ۶۵ درصد افزایش داشته است.
تورم سالانه تولیدکننده نیز در زمستان گذشته ۵۱.۲ درصد بود که در مقایسه با همین شاخص در فصل قبل (۴۵ درصد)، ۶.۲ واحد درصد افزایش داشته است. به عبارتی، میانگین قیمت دریافتی توسط تولیدکنندگان به ازای تولید محصولاتشان در داخل کشور، در چهار فصل منتهی به زمستان ۱۴۰۴ نسبت به دوره مشابه سال قبل، ۵۱.۲ درصد افزایش داشته است.
بررسی جزئیات گزارش مرکز آمار نشان میدهد شدیدترین موج تورمی در بخش تولید در زمستان گذشته مربوط به بخش پرورش حیوانات (دام، طیور و سایر محصولات حیوانی) بوده؛ بهطوریکه زیربخشهای این حوزه تورم فصلی بین ۴۱ تا ۶۲ درصد را تجربه کردهاند. مقایسه ارقام تورم تولیدکننده در زمستان و پاییز ۱۴۰۴ حاکی از دو برابر شدن تورم فصلی تولیدکننده در فصل پایانی سال گذشته است. جهش تورم فصلی تولید، تأثیر اجرای سیاست موسوم به «تکنرخی کردن ارز» در نیمه دیماه سال گذشته بر هزینههای تولید را نشان میدهد.
بررسی روند تاریخی تورم تولید نشان میدهد تورم فصلی تولید در زمستان گذشته رکورد تاریخی خود را ثبت کرده است. پیش از این، بالاترین تورم فصلی تولیدکننده مربوط به تابستان سال ۱۳۹۹ با ۲۴.۷ درصد بود. زمستان سال گذشته اما با ثبت تورم فصلی ۲۴.۸ درصد، رکورد جدیدی در این شاخص ثبت کرد. با وجود ثبت رکورد جدید تورم تولیدکننده در شاخص فصلی، در دو شاخص دیگر (نقطهبهنقطه و سالانه)، رکورد تورم همچنان متعلق به نیمه نخست سال ۱۴۰۰ است. بالاترین تورم نقطهبهنقطه تولیدکننده در بهار سال ۱۴۰۰ با ۸۳.۴ درصد ثبت شده است. همچنین بالاترین تورم سالانه تولیدکننده نیز در تابستان همان سال و با رقم ۷۰.۲ درصد ثبت شده است.
نکته دیگری که در هر سه شاخص تورم تولید (فصلی، نقطهبهنقطه و سالانه) مشاهده میشود، روند نزولی تورم تولید در دولت سیزدهم طی سه سال منتهی به میانه سال ۱۴۰۳ و سپس صعودی شدن این شاخصها پس از آن مقطع است. ارقام گزارش مرکز آمار نشان میدهد کمترین تورم نقطهای از زمان بازگشت تحریمها در سال ۹۷ تاکنون، مربوط به تابستان سال ۱۴۰۳ با ۲۳.۸ درصد بوده است. همچنین کمترین تورم سالانه از ابتدای پاییز سال ۱۳۹۷ تاکنون، مربوط به پاییز ۱۴۰۳ با ۲۷.۷ درصد بوده است. این تحولات نشان میدهد تولید در کشور از میانه سال ۱۴۰۳ به این سو، در حال تحمل فشار تورمی فزاینده بوده است.
ارقام یادشده روایت مرکز آمار ایران از تورم تولیدکننده در کشور است. مرجع آماری دیگر کشور، یعنی بانک مرکزی، اما روایت دیگری از رکوردهای تورم دارد. طبق آمارهای بانک مرکزی، تولید کشور در اردیبهشت سال ۱۴۰۰ تورم سهرقمی را تجربه کرده است. دادههای ثبتشده بانک مرکزی نشان میدهد تورم نقطهبهنقطه تولیدکننده در اردیبهشت سال ۱۴۰۰ به ۱۰۳.۱ درصد رسیده بود. همچنین تورم سالانه نیز در تابستان آن سال به ۸۲.۶ درصد رسید که بالاترین میزان تورم بوده است. با این حال، آخرین آماری که بانک مرکزی از وضعیت تورم تولید منتشر کرده، مربوط به آذر سال گذشته و پیش از اجرای سیاست موسوم به «تکنرخی کردن ارز» است. در آن گزارش، تورم ماهانه تولیدکننده در آذر ۴.۷ درصد، تورم نقطهبهنقطه ۶۰.۶ درصد و تورم سالانه ۴۳.۹ درصد بود.
تورم تولیدکننده از آن جهت اهمیت دارد که تصویری از وضعیت تورم مصرف کننده در ماه های آتی را نشان می دهد. اگر تورم تولیدکننده افزایش یابد، پس از چند ماه با رسیدن محصولات تولیدی به بازار، تورم تولید به مصرف کننده منتقل می شود.
دادههای مرکز آمار ایران نشان میدهد بخش تولید در کشور در حال تحمل فشار هزینه ناشی از جراحی ارزی دولت در نیمه دیماه سال گذشته است. وقتی تورم فصلی شاخص کل در یک فصل از ۱۲ درصد به ۲۴ درصد میرسد، نشاندهنده افزایش ناگهانی هزینههای تولید (ارز یا نهاده) است. با توجه به اینکه تورم تولیدکننده با یک وقفه زمانی به مصرفکننده منتقل میشود، انتظار میرود در بهار و تابستان ۱۴۰۵، فشار تورمی بر سفره خانوارها، بهویژه در بخش خوراکیها به دلیل تورم بالای کشاورزی و صنایع غذایی، با شدت بیشتری احساس شود که مستقیماً بر معیشت مردم اثرگذار است. مهار این وضعیت نیازمند سیاستهای حمایتی از تولید و کنترل قیمت نهادههای واسطهای است.