نویسنده: پدرام حسینی
هشتاد و پنج سال پیش، در شهریور ۱۳۲۰، ایران با اشغال متفقین، فروپاشی اقتدار نظامی، تحقیر حاکمیت و در نهایت تبعید رضاشاه مواجه شد؛ بحرانی که پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن، از جمله قحطی و مرگ شمار زیادی از ایرانیان، تا سالها ادامه یافت. با این حال، هنوز سلطنتطلبان، آن دوره را با عنوان «دوران درخشان» تبلیغ میکنند؛ دورانی که حتی ارتش پرطمطراق رضاخانی نتوانست یک روز در برابر نیروهای خارجی مقاومت مؤثری نشان دهد.
اما شهریور ۱۴۰۵، با وجود تفاوت بنیادین شرایط، یک واقعیت مهم را آشکار کرد. آمریکا، بزرگترین قدرت نظامی و اقتصادی تاریخ جهان، در دو جنگ پیاپی و در نبردهای ۱۲ روزه و ۳۹ روزه و سپس ۱۷ روز رویارویی بر سر تنگه هرمز، بهدنبال فلج کردن و نابودی و خنثی سازی ابدی ایران بود. با این حال، خبری از اشغال کشور، فروپاشی ارتش، تبعید حاکم ایران یا تسلیم کشور نشد. آنچه در برابر چشم جهان قرار گرفت، مقاومت تاریخی نیروهای مسلح، ایستادگی ایران و شهادت قهرمانانه فرماندهان و رهبری کشور بود. تفاوت اصلی را نباید صرفاً در شعارهای وطندوستانه جستوجو کرد؛ بلکه باید آن را در یک دستاورد راهبردی و افتخار تاریخی دید: سلاح ایرانی.
ایران پس از صفویه و افشاریه، بهدلیل عقبماندگی فناورانه، ضعف ساختاری و آشفتگی سیاسی قاجار، از داشتن ابزار جنگ مدرن محروم شد. نتیجه روشن بود: در جنگهای ایران و روس، کشور توان مقابله پایدار با قدرت نظامی روسیه را نداشت و با قطع پشتیبانی فرانسه، یکی از تلخترین تراژدیهای تاریخ ایران رقم خورد. در دوره رضاشاه نیز ارتش متحدالشکل، در برابر متفقین عملاً مقاومت مؤثری نکرد. در دوره پهلوی دوم هم وابستگی نظامی به آمریکا، استقلال تصمیمگیری را محدود کرده بود.
حتی در دفاع مقدس نیز تحریم تسلیحاتی و تنهایی ایران، یکی از مشکلات اساسی بود؛ هرچند مجاهدت رزمندگان این خلأ را جبران کرد. اما تفاوت امروز در همینجاست: ایران صاحب سلاحی شده که برای استفاده از آن محتاج اجازه یا پشتیبانی قدرت دیگری نیست. تحلیلگران یکی از ویژگی های ژئوپلتیک ایران را تنهایی استراتژیک عنوان می کنند و راه فائق آمدن بر این مشکل در یک جمله خلاصه می شود سلاح ایرانی همان چیزی که بزرگترین میراث خامنه ای شهید بود.
در جنگ ۱۲ روزه و جنگ تحمیلی سوم، آنچه محاسبات دشمن را برهم زد، موشک ایرانی، پهپاد ایرانی و پدافند ایرانی بود به طوریکه امروز پایگاههای آمریکا در منطقه دیگر حاشیه امن مطلق نیستند و واشنگتن برای بازگشایی هرمز کاملا درمانده است. فشار بر دوستان ایران نیز الزاماً نتیجه مطلوب آمریکا را تولید نمیکند؛ چون تهران در جنگ خود، برخلاف بسیاری از مقاطع تاریخ معاصر، وابسته به حمایت نظامی هیچ قدرت خارجی نیست. این همان راز تفاوت شهریور ۱۴۰۵ با شهریور ۱۳۲۰ است.