محمد قربانی
در روزهایی که سایه جنگ و آتشبس شکننده همچنان بر فضای سیاسی خاورمیانه سنگینی میکند، موزه هنرهای معاصر تهران با برگزاری مجموعهرویداد «هنر و جنگ»، نگاه هنرمندان و رسانههای جهانی را به سمت تهران برگردانده است. نمایش شش اثر شاخص از هنرمندان آمریکایی جریان پاپآرت، از جمله روی لیختناشتاین، رابرت ایندیانا و جیمز روزنکوییست، رویداد «هنر و جنگ» را به رویدادی معتبر و حائز اهمیت تبدیل کرده است. این آثار دههها پیش در واکنش به جنگ ویتنام خلق شدهاند امروز امروز در ایرانِ روزهای آتشبس، معنایی تازه یافتهاند و مخاطبان را به تأمل درباره تجربه مشترک انسانها از جنگ دعوت میکنند. نمایش موضع ضدجنگ هنرمندان آمریکایی، بار دیگر انعکاسدهنده عدم همراهی افکار عمومی آمریکا با جنگافروزی دولتمردان آنهاست.
موزه هنرهای معاصر تهران از سیزدهم اردیبهشتماه، میزبان بخشی از مجموعهرویداد «هنر و جنگ» شده است؛ نمایشگاهی که شش اثر از سه هنرمند شناختهشده آمریکایی را در برابر دید مخاطبان قرار داده است. انتخاب این آثار در شرایطی انجام شده که فضای سیاسی منطقه همچنان متأثر از تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، ملتهب است و همین موضوع، نمایشگاه را به رخدادی فراتر از یک برنامه صرفاً هنری تبدیل کرده است.
در میان آثار ارائهشده، نقاشی «براتاتا» اثر روی لیختناشتاین و بخشی از مجموعه مشهور «F-111» جیمز روزنکوییست بیش از دیگر آثار توجه بازدیدکنندگان را جلب کرده است. آثاری که با وجود گذشت چند دهه از خلق آنها، برای مخاطب امروز همچنان آشنا و قابل لمس است. چرا که تغییر محسوسی در سیاستهای جهانخوارانه دولت آمریکا ایجاد نشده است.
رضا دبیرینژاد، رئیس موزه هنرهای معاصر تهران، هدف از برگزاری این نمایشگاه را واکنشی فرهنگی به شرایط پیرامونی عنوان کرده است. به گفته او، آثار انتخابشده یا مستقیماً از تجربه جنگ الهام گرفته شدهاند و یا در اعتراض به خشونت و درگیری خلق شدهاند.
این نمایشگاه در شرایطی برگزار میشود که افکار عمومی ایران هنوز تحت تأثیر جنایات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار دارد؛ جنایاتی که بار دیگر ماهیت واقعی شعارهای حقوق بشری غرب را برای ملتهای منطقه آشکار کرد. در چنین فضایی، نمایش آثاری از هنرمندان آمریکایی که خود منتقد جنگطلبی و سیاستهای تجاوزکارانه دولت آمریکا بودهاند، معنایی دوچندان پیدا میکند. آثاری که نشان میدهند حتی در دل جامعه آمریکا نیز هنرمندان و روشنفکرانی وجود داشتهاند که نسبت به ماشین جنگافروز کاخ سفید معترض بودهاند و سیاستهای سلطهطلبانه این کشور را به چالش کشیدهاند.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز در گزارش خود به همین نکته اشاره کرده و نوشته است که در حالی که فضای شهر تهران مملو از نشانههای خشم عمومی نسبت به آمریکا است، موزه هنرهای معاصر آثار هنرمندانی را به نمایش گذاشته که با زبان هنر، خشونت و جنگطلبی آمریکا را نقد کردهاند. این گزارش بهویژه به اثر «F-111» جیمز روزنکوییست پرداخته؛ اثری که پیوند میان سرمایهداری آمریکایی، صنایع تسلیحاتی و ویرانی جنگ را به تصویر میکشد و امروز، با ادامه سیاستهای مداخلهجویانه واشنگتن در منطقه، همچنان تازه و قابل استناد به نظر میرسد.
برگزاری این نمایشگاه را میتوان تلاشی فرهنگی برای بازخوانی حقیقت جنگ دانست؛ حقیقتی که برخلاف روایت رسانههای غربی، ریشه بسیاری از بحرانهای آن در سیاستهای توسعهطلبانه آمریکا و متحدانش نهفته است. هنر در این نمایشگاه، تنها ابزار زیباییشناسی نیست، بلکه به رسانهای برای افشای خشونت ساختاری نظام سلطه تبدیل شده است. باید توجه داشت که مخاطب این موزه، طبقه متوسطی است که شاید همدلی چندانی با جمهوری اسلامی نداشته باشد، اما میتواند با همذاتپنداری و همراهی با هنرمند غربی، به حقانیت ایران در این جنگ پی ببرد.