مسعود حنیفی
ساخت و اکران اثری مانند فیلم لباس شخصی به کارگردانی امیرعباس ربیعی -بعد از هفت سال وقفه- که به یکی از بزنگاههای حساس تاریخ و ماجرای حزب توده، یعنی جمع شدن بساط همیشگی آن از سپهر سیاست ایران پرداخته است، بهانهای ارزشمند برای طرح یک ضرورت بزرگ در سینما و روایتگری تاریخ معاصر ماست.
سالهاست که سینمای ما در مواجهه با تاریخ سیاسی معاصر، تمرکز بیش از حدی روی یک طیف خاص داشته است. ما به اندازه کافی و شاید حتی فراتر از آن، درباره مجاهدین خلق فیلم ساختهایم و زوایای پنهان و آشکار فعالیتهایشان را به تصویر کشیدهایم.
اما این تمرکز یکسویه و تکراری باعث شده تا بخش عظیمی از تاریخ سیاسی و اجتماعی کشور در سایه قرار بگیرد. روایت گروهها، احزاب و سازمانهای سیاسی دیگری نظیر حزب توده، رنجبران، چریکهای فدایی خلق (اعم از شاخه اقلیت و اکثریت)، حزب زحمتکشان، سومکا، کانون مترقی و… یک ضرورت انکارناپذیر است.
این گروهها هر کدام در برهههای مختلف تاریخی، از نهضت ملی شدن صنعت نفت تا دهه پنجاه و انقلاب اسلامی، نقشآفرینی کرده و آثار عمیقی بر بدنه جامعه و روشنفکری کشور گذاشتهاند. بنابراین، نادیده گرفتن آنها به معنای حذف لایههای مهمی از زیست سیاسی، ایدهآلها، شکستها و تراژدیهای انسانی یک نسل به حساب میآید و وقتی سینماگر یا پژوهشگر تنها به یک جناح یا سازمان خاص میپردازد، تصویری ناقص از گذشته به مخاطب ارائه میدهد.
بخشی از تاریخ معاصر ایران طرحوارهای از اندیشههای خامدستانه، ولی قابل اشاره مارکسیستی، سوسیالیستی و ملیگرایانه است که در تقابل با یکدیگر شکل گرفتهاند. ورود به پروندههایی مانند حزب توده در بزنگاههای حساس تاریخی، فراتر از یک کنجکاوی ساده، یک نیاز اساسی برای درک بهتر ریشههای تحولات امروز ما محسوب میشود، بهطوریکه نیاز داریم بدانیم جوانان آن دوران با چه انگیزههایی وارد میدان شده و چگونه در این مسیر رفتار میکردند یا مهمتر از آن عاقبت چه جایگاهی در زمین سیاست ایفاء میکردند.
فیلم لباس شخصی نشان داد که ظرفیتهای دراماتیک و انسانی بینظیری در دل اسناد و رویدادهای این احزاب نهفته است که با بررسی آن میتوان به عمق نفوذ و یا کارکرد شبکههای جاسوسی دولتهای بیگانه پی برد. امید است این اثر مسیر را برای تولید آثار سینمایی و پژوهشمحور درباره سایر سازمانهای سیاسی هموار کند تا بتوانیم تاریخ پرفراز و نشیب و چندلایه خود را به شکلی جامعتر، عادلانهتر و عمیقتر روی پرده سینما ببینیم.