بررسی تغییرات قیمتها، طی ۱۹ ماه نخست دولت پزشکیان و بهخصوص طی ۴ ماه اخیر، نشان میدهد سیاستهای دولت در افزایش قیمتها نقش اصلی را دارد.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ مرکز آمار ایران درست پس از انتشار گزارش روزنامه نوبنیاد در روز یکشنبه ۱۳ اردیبهشت درباره منتشر نشدن و تأخیر در انتشار برخی شاخصها، از جمله قیمت اقلام خوراکی، آمارهای این بخش را منتشر کرد. بررسی این آمار از آن جهت حائز اهمیت است که تأثیر سیاست مدنظر عبدالناصر همتی، موسوم به «تکنرخی کردن ارز»، در دیماه سال گذشته بر قیمت کالاهای اساسی را نشان میدهد و همچنین ادعای مقامات دولتی و رسانههای نزدیک به آنها در معرفی جنگ بهعنوان عامل گرانیها را راستیآزمایی میکند.
بررسی تغییرات قیمتها، بهویژه قیمت اقلام مرتبط با سفره مردم، طی ۱۹ ماه نخست دولت پزشکیان (از ابتدای مهرماه ۱۴۰۳ تا پایان فروردین ۱۴۰۵) و بهخصوص طی ۴ ماه اخیر (دیماه ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵)، نشان میدهد سیاستهای دولت در افزایش قیمتها نقش اصلی را دارد؛ سیاستهایی که از شهریور سال ۱۴۰۳ با افزایش نرخ ارز نیمایی از محدوده ۳۹ هزار تومان تا ۴۵ هزار تومان در آبانماه همان سال، و سپس حذف ارز نیمایی و همچنین ایجاد بازار توافقی با نرخ حدود ۶۰ هزار تومان در اواخر پاییز سال ۱۴۰۳ آغاز شد. مهمترین بخش این سیاست، اما در دیماه سال گذشته اجرا شد و آن، حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی و حذف تالار اول با نرخ ۸۴ هزار تومانی و افزایش این نرخها به کانال ۱۲۰ هزار تومان بود. این روند افزایشی البته ادامه یافت، تا جایی که نرخ رسمی هر دلار روز گذشته از ۱۴۶ هزار تومان هم گذشت. بر همین اساس، نرخ رسمی ارزی که واردات کشور بر پایه آن انجام میشود، طی چهار ماه گذشته چند برابر شده و قیمت ارز تجاری حدود ۷۴ درصد افزایش داشته است. اهمیت این عدد از آن جهت است که بنا بر گزارش گمرک، بیش از ۸۰ درصد کالاهای وارداتی کشور، مواد اولیه و واسطهای برای تولید هستند؛ بنابراین با هر واحد افزایش نرخ ارز، قیمت تمامشده تولید نیز بالا میرود و این افزایش به مصرفکننده منتقل میشود. آمارهای تورم چهار ماه اخیر نیز این موضوع را تأیید میکند.
گزارش جدید مرکز آمار از قیمت خوراکیها، این ادعا که «جنگ عامل گرانی است» را باطل کرد. بررسی این آمارها نشان میدهد از ابتدای دیماه تا فروردین امسال، قیمت خوراکیها افزایش شدیدی را تجربه کرده است. بیشترین رشد قیمتها در این چهار ماه برای روغن نباتی جامد، روغن مایع، گوشت مرغ، برنج خارجی، گوشت گوسفند و گوشت گاو یا گوساله، بهترتیب با ۲۶۵، ۲۲۳، ۹۲، ۷۵، ۷۱ و ۶۸ درصد است. این ارقام نشان میدهد سفره مردم، بهویژه دهکهای پایینتر که سهم بیشتری از سبد مصرفی خود را به این کالاها اختصاص میدهند، طی چهار ماه اخیر تحت تأثیر جهش قیمتهای ناشی از سیاست «تکنرخی کردن ارز» قرار گرفته است.
هرچند سیاست ارز تکنرخی باعث ایجاد موج تورمی چهار ماه اخیر شد، اما روند رشد قیمتها پیش از این سیاست هم وجود داشت. بررسی قیمت اقلام خوراکی نشان میدهد طی ۱۹ ماه عمر دولت پزشکیان، قیمت کالاهای خوراکی اساسی رشد چندبرابری داشتهاند. روغن نباتی جامد با ۴۷۴ درصد افزایش قیمت در ۱۹ ماه دولت پزشکیان، رکورددار تورم اقلام خوراکی است. این یعنی قیمت روغن جامد تنها در ۱۹ ماه دولت پزشکیان حدود ۶ برابر شده است. پس از آن، روغن مایع با ۳۸۳ درصد، برنج ایرانی با ۳۱۰ درصد و برنج خارجی با ۳۰۵ درصد افزایش قرار دارند. همچنین حبوبات (شامل نخود، لوبیا چیتی، لوبیا قرمز، عدس و لپه) بهطور میانگین ۲۴۱ درصد افزایش داشتهاند. گوشت مرغ با ۲۲۲ درصد، شیر با ۱۹۳ درصد و گوشت گاو با ۱۷۰ درصد افزایش قیمت، در رتبههای بعد قرار دارند.
افزایش قیمت اقلام خوراکی، البته تنها اثر سیاست تکنرخی کردن ارز نبود. افزایش هزینه تولید، اثر جانبی دیگر این سیاست بود که در گزارشهای جدید مرکز آمار هم مشاهده میشود. طبق اعلام این مرکز، تورم نقطهبهنقطه تولیدکننده بخش گاوداریهای صنعتی در پایان سال گذشته به ۱۳۰.۸ درصد رسیده است. همچنین تورم نقطهبهنقطه بخشهای معدن و خدمات هم در پایان سال گذشته، بهترتیب به حدود ۶۵ و ۵۰ درصد افزایش یافته است. با توجه به تأخیر چندماهه انتقال کالاهای تولیدشده به بازار مصرف، بالا رفتن تورم در بخش تولیدکننده، به معنای ایجاد شوک تورمی جدید برای مصرفکنندگان در ماههای آتی است.
تشدید گرانیها از ابتدای دولت چهارم
آمارهای رسمی کشور حاکی از آن است که گرانیها، بهویژه در کالاهای اساسی و خصوصاً خوراکیها، از ابتدای دولت چهارم شدت گرفته است. کارشناسان نیز تأکید دارند که دولت پزشکیان، راهکار حل مشکلات اقتصادی را در سیاستهای قیمتی میداند؛ بنابراین جنگ، در انتظارات تورمی و افزایش قیمتها مؤثر است، اما علت جهش قیمتها، بهخصوص در دو هفته اخیر، نیست؛ زیرا سیاستهای دولت از ابتدای نیمه دوم سال ۱۴۰۳ تاکنون عامل این گرانیها و کوچک شدن سفره مردم بوده است.