محسن پوردادفر
جنگ اخیر آمریکا علیه ایران، یکبار دیگر واقعیتی را که سالها جمهوری اسلامی ایران نسبت به آن هشدار داده بود، آشکار ساخت؛ اینکه آمریکا نه شریک امنیتی قابل اعتماد است و نه دغدغهای برای ثبات کشورهای منطقه دارد. در این میان، برخی دولتهای عربی حاشیه خلیج فارس همچون عربستان سعودی، امارات، بحرین و کویت، با در اختیار گذاشتن خاک، پایگاه و ظرفیتهای لجستیکی خود به ارتش آمریکا، عملاً به سکوی اجرای ماجراجوییهای واشنگتن تبدیل شدند؛ اقدامی که نه تنها سودی برای آنان نداشت، بلکه هزینههای سنگینی نیز بر دوششان گذاشت.
دونالد ترامپ و اتاق جنگ کاخ سفید تصور میکردند با استفاده از ظرفیتهای نظامی مستقر در منطقه، میتوانند ایران را وادار به عقبنشینی کنند. اما نتیجه دقیقاً برعکس شد. نه تنها اهداف اعلامی آمریکا محقق نشد، بلکه بار دیگر کشورهای عربی منطقه خود را در همان جایگاه تحقیرآمیز «گاو شیرده» یافتند؛ کشورهایی که باید هزینه حضور آمریکا را بپردازند، امنیت انرژی جهان را تأمین کنند، اما در لحظه خطر، اولین قربانی سیاستهای واشنگتن شوند.
در این میان، امارات متحده عربی بیشترین زیان را متحمل شد. اقتصاد وابسته به تجارت، سرمایهگذاری خارجی و امنیت روانی بازار در این کشور، با کوچکترین تنش دچار تزلزل میشود. کاهش سرمایهگذاری، فرار سرمایه، اختلال در حملونقل دریایی و نگرانی از ناامنی منطقهای، تنها بخشی از تبعات ماجراجویی آمریکاییها برای ابوظبی بود. اماراتی که سالها تلاش کرده بود خود را «جزیره ثبات اقتصادی» معرفی کند، ناگهان دریافت که تبدیل شدن به بازوی عملیاتی آمریکا، تمام دستاوردهای اقتصادیاش را از بین برده است.
اکنون اما به نظر میرسد برخی دولتهای عربی آرامآرام از خواب غفلت بیدار میشوند. آنان مشاهده کردند که آمریکا حتی برای نزدیکترین متحدان خود نیز ارزشی فراتر از ابزار موقت قائل نیست. همانگونه که کشورهای اروپایی نیز بهتدریج دریافتند ورود به جنگی جدید در منطقه صرفاً تأمینکننده منافع واشنگتن است و نه امنیت اروپا. برخی کشورهای عربی نیز امروز به این جمعبندی رسیدهاند که امنیت منطقه را نمیتوان از بیرون وارد کرد.
در همین چارچوب، اخبار منتشرشده درباره اعمال محدودیت از سوی عربستان و کویت علیه برخی تحرکات نظامی آمریکا، قابل تأمل است. در حالی که برخی رسانههای غربی مدعی بازگشایی کامل حریم هوایی این کشورها برای عملیات آمریکا بودند، مقامات سعودی این ادعا را رد کردند و تأکید نمودند که ریاض اجازه استفاده از حریم هوایی خود برای حمایت از عملیات نظامی تهاجمی را نداده است. حتی رسانههای عبری نیز اذعان کردهاند که عربستان از بیم پاسخ احتمالی ایران، محدودیتهایی بر تحرکات نظامی آمریکا اعمال کرده است.
این تحولات نشان میدهد که واقعیتهای منطقه، برخلاف تبلیغات رسانهای غرب، در حال تغییر است. کشورهای منطقه بهخوبی دریافتهاند که امنیت خلیج فارس نه از لوله تفنگ آمریکاییها، بلکه از مسیر همکاری منطقهای، احترام متقابل و تعامل با جمهوری اسلامی ایران تأمین خواهد شد. امروز عربستان و کویت نشانههایی از این درک را بروز دادهاند؛ درکی که اگر امارات نیز هرچه زودتر به آن برسد، شاید بتواند خود را از هزینههای سنگین وابستگی به واشنگتن نجات دهد.