به گزارش گروه اقتصادی نوبنیاد؛ افزایش قیمت سوخت جت، احتمال کمبود عرضه، گران شدن بلیتها پروازی نشان میدهد که صنعت هوانوردی وارد دورهای از بیثباتی شده است؛ دورهای که در صورت تداوم تنشها، ممکن است تابستان ۲۰۲۶ میلادی را به یکی از پرهزینهترین و محدودترین مقاطع سفر هوایی در سالهای اخیر تبدیل کند. کارشناسان صنعت هوانوردی این وضعیت را «بزرگترین بحران سوخت در تاریخ هوانوردی غیرنظامی» توصیف میکنند که حتی از بحرانهای ناشی از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و همهگیری ویروس کرونا نیز شدیدتر ارزیابی میشود.
تبعات جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و بسته ماندن تنگه هرمز همچنان ادامه دارد؛ اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز ـ مسیر عبور حدود ۲۰ درصد از نفت جهان ـ بار دیگر بازار انرژی و بهویژه سوخت جت را وارد دورهای پرنوسان کرده است.
پیامد این وضعیت دیگر محدود به یک منطقه یا یک کشور نیست؛ بلکه بهطور مستقیم شرکتهای هواپیمایی در اروپا، آمریکا و آسیا را تحت فشار قرار داده است. در شرایطی که جریان نفت از خلیج فارس با اختلال جدی مواجه شده، بازار سوخت جت با جهش قیمت و نگرانی از کمبود عرضه روبهرو شده است.
در سالهای گذشته و بهویژه در دوره تشدید تحریمهای ظالمانه علیه حملونقل هوایی مسافربری ایران، برخی شرکتهای هواپیمایی ایرانی از جمله ایرانایر با محدودیتهایی در تأمین سوخت جت در برخی فرودگاههای اروپایی مواجه بودند. در آن مقطع، بخشی از پروازها مجبور به حمل سوخت بیشتر از مبدأ یا انجام توقفهای فنی خارج از برنامه برای سوختگیری در برخی فرودگاههای اروپایی میشدند. اما امروز شرایط تغییر کرده است؛ محدودیتی که زمانی موردی و محدود به ایرلاینهای ایرانی بود، اکنون به مسئلهای ساختاری در سطح جهانی تبدیل شده است.
بر اساس دادههای منتشرشده از نهادهای بینالمللی انرژی و حملونقل هوایی، قیمت سوخت جت در بازار جهانی در ماههای اخیر به حدود ۱۹۵ تا ۲۰۹ دلار در هر بشکه رسیده و در برخی بازارهای منطقهای نوسانهای شدیدتری نیز ثبت شده است. در آمریکا نیز گزارشها نشان میدهد قیمت سوخت جت در برخی مقاطع تا حدود ۸.۶ دلار در هر گالن افزایش یافته و در بازارهای نقطهای حتی جهشهایی نزدیک به دو برابر نسبت به ابتدای سال مشاهده شده است. با توجه به اینکه سوخت جت حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد هزینه عملیاتی ایرلاینها را تشکیل میدهد، این افزایش قیمت مستقیماً فشار سنگینی بر سودآوری شرکتهای هواپیمایی وارد کرده است.
انجمن بینالمللی فرودگاههای اروپا اواسط ماه جاری در نامهای رسمی به کمیسیون اروپا نسبت به بروز بحران در تأمین سوخت هواپیما هشدار داد و اعلام کرد در صورت تداوم اختلال در عبور و مرور از تنگه هرمز، این قاره با کمبود «سیستماتیک» سوخت مواجه خواهد شد. برخی گزارشها نیز هشدار دادهاند که اروپا با خطر کمبود واقعی سوخت جت روبهرو است؛ بهویژه با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از واردات سوخت این منطقه به زنجیره تأمین خلیج فارس وابسته بوده است.
شرکتهای هواپیمایی در واکنش به این وضعیت، مجموعهای از اقدامات را در دستور کار قرار دادهاند که از جمله میتوان به افزایش قیمت بلیتها در برخی مسیرها، اعمال یا افزایش «سوختسرچارج»، افزایش هزینه خدمات جانبی مانند بار، کاهش ظرفیت پروازی و لغو برخی مسیرها اشاره کرد. در برخی موارد نیز هشدارهایی درباره زیانده شدن مسیرهای طولانی و حتی فشار بر ناوگان پروازی ایرلاینهای ضعیفتر مطرح شده است.
مثلا شرکت هواپیمایی ایرکانادا، بزرگترین خط هوایی کانادا، اعلام کرد که تمامی پروازهای مستقیم خود از تورنتو و مونترال به فرودگاه بینالمللی نیویورک را به مدت پنج ماه به حالت تعلیق درمیآورد. این تصمیم در پی کمبود شدید سوخت جت و افزایش بیش از ۱۰۰ درصدی هزینههای تأمین آن در فرودگاه گرفته شده است. مقامات ایرکانادا دلیل اصلی این بحران را جنگ در ایران و غرب آسیا دانستهاند که منجر به اختلال در زنجیره تأمین نفت خام و بسته شدن مسیرهای کلیدی دریایی از جمله تنگه هرمز شده است.
هشدار گرانی در آمریکا با افزایش دوبرابری قیمت سوخت
جین سروسکا، مدیر اجرایی بندر لسآنجلس نیز میگوید: جنگ با ایران منجر به افزایش بیش از دو برابری قیمت سوخت کشتیها (بانکر) در سه هفته گذشته شده است. این جهش قیمت تهدیدی جدی برای فلج شدن زنجیره تأمین جهانی و به تبع آن، افزایش قیمت کالاها برای مصرفکنندگان آمریکایی به شمار میرود. اگر این وضعیت تداوم یابد، عملاً شبکه حملونقل دریایی را فلج میکند.