عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی با انتقاد از برخی سیاستهای اقتصادی دولت، بخش مهمی از مشکلات اقتصادی کشور را ناشی از «خطاهای محاسباتی در سیاستگذاری» دانست و تأکید کرد بسیاری از تصمیمات اقتصادی بدون آمادهسازی افکار عمومی و بدون توجه به پیامدهای تورمی اجرا شدهاند. او گفت: یکی از مهمترین اشتباهات محاسباتی این است که برخی تصور میکنند با برقراری رابطه با آمریکا، مشکلات اقتصادی کشور حل خواهد شد، تورم کاهش مییابد و قیمت ارز تثبیت میشود؛ در حالی که این تحلیل از اساس نادرست است.
به گزارش گروه اقتصاد روزنامه نوبنیاد؛ اقتصاد ایران طی دو دهه گذشته با مجموعهای از چالشهای ساختاری و سیاستی مواجه بوده است؛ چالشهایی که بخش قابل توجهی از آن نه به تحریمها و فشارهای خارجی، بلکه به نحوه تصمیمگیری و سیاستگذاری اقتصادی در داخل کشور بازمیگردد. با وجود آنکه برخی جریانهای فکری و اجرایی در سالهای اخیر حل مشکلات اقتصادی را به بهبود روابط خارجی و رفع تحریمها گره زدهاند، بسیاری از کارشناسان معتقدند حتی در صورت حذف کامل تحریمها نیز بخش مهمی از مشکلات اقتصادی کشور پابرجا خواهد ماند؛ چرا که ریشه این مسائل در ساختارهای اقتصادی و خطاهای سیاستگذاری نهفته است.
در چنین شرایطی، هشدار رهبر معظم انقلاب درباره تلاش دشمن برای «ایجاد خطا در دستگاه محاسباتی مسئولان» بیش از پیش اهمیت پیدا میکند. در همین راستا، رسول بخشی دستجردی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با نوبنیاد به بررسی آثار این خطاهای محاسباتی بر اقتصاد ایران، سیاستهای ارزی، نرخ بهره، تورم و معیشت خانوارها پرداخته است.
اثر سیاستهای اقتصادی اشتباه چیست؟
بخشی دستجردی با اشاره به آثار محاسبات اشتباه در سیاستگذاریهای اقتصادی کشور اظهار کرد: برخی تصمیمات اقتصادی که در بدنه دولت گرفته میشود، ناشی از محاسبات غلط است و همین مسئله در یک سال گذشته آسیبهای قابل توجهی به اقتصاد وارد کرده است. وی افزود: در برخی موارد این تصور وجود دارد که اگر ایران با آمریکا رابطه برقرار کند، مشکلات اقتصادی کشور حل میشود و تورم کاهش مییابد یا قیمت دلار دیگر افزایش پیدا نمیکند، در حالی که این تحلیل کاملاً غلط است. مسئله اقتصاد ایران در درجه اول ناشی از مشکلات داخلی اقتصاد است و وقتی سیاستهای اقتصادی اشتباه اتخاذ میشود، طبیعی است که تحریمها نیز اثرگذارتر خواهند شد. بخشی دستجردی گفت: به جای تمرکز بر این تصور که با بهبود رابطه با آمریکا مشکلات اقتصادی حل میشود، باید اصلاحات واقعی در داخل اقتصاد انجام شود.
وی بیان کرد: یکی از نمونههای روشن اشتباه محاسباتی، حذف ارز ترجیحی بود که در دی ماه سال گذشته انجام شد. تصور این بود که این اقدام تورم قابل توجهی ایجاد نخواهد کرد، اما در عمل شاهد افزایش شدید قیمتها بودیم. این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس افزود: مشکل دیگر این بود که این تصمیم به صورت ناگهانی و بدون اطلاعرسانی به مردم اجرا شد. ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی تقریباً یکشبه چهار برابر شد، بدون اینکه مقدمات آن برای جامعه فراهم شود. برخی تصور میکردند باید با شوکدرمانی این تصمیم را اجرا کرد یا حتی گفته میشد اگر این کار انجام نشود قحطی رخ میدهد، در حالی که چنین رویکردی خود یک اشتباه محاسباتی بود.
اشتباه محاسباتی در مورد نرخ سود بانکی
بخشی دستجردی با اشاره به اظهارات اخیر مقامات دولت درباره لزوم افزایش نرخ بهره نیز اظهار کرد: گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد در بدنه دولت بحث افزایش نرخ بهره بانکی برای کاهش فاصله میان نرخ بهره بانکی و نرخ بهره در بازار غیررسمی مطرح شده است. وی تصریح کرد: در حال حاضر نرخ بهره در بازار غیررسمی بسیار بالاست و در برخی موارد حتی به حدود ۱۰۰ درصد میرسد، در حالی که نرخ رسمی بانکی حدود ۲۳ درصد اعلام میشود و در عمل برخی بانکها تا حدود ۴۰ یا ۴۵ درصد نیز سود پرداخت میکنند. این نماینده مجلس تصریح کرد: تصور برخی سیاستگذاران این است که اگر نرخ سود بانکی افزایش یابد، شکاف میان نرخ رسمی و بازار از بین میرود، در حالی که این نیز یک اشتباه محاسباتی است؛ زیرا با افزایش نرخ سود بانکی، نرخهای بازار نیز بالاتر میرود و در نهایت فشار تورمی بیشتر میشود.
وی در ادامه با اشاره به بحث قیمت بنزین گفت: در موضوع بنزین و سایر انواع انرژی نیز چنین تحلیلهایی وجود دارد. برخی معتقدند برای کاهش کسری بودجه دولت باید قیمت کالاها و خدماتی که دولت ارائه میدهد، از جمله بنزین، افزایش یابد تا درآمد دولت بیشتر شود. بخشی دستجردی افزود: اگرچه واقعیت این است که قیمت بنزین در سالهای گذشته افزایش چندانی نداشته و باید متناسب با تورم اصلاح شود، اما تصور اینکه صرفاً با افزایش قیمت بنزین مشکل کسری بودجه حل میشود، یک تحلیل اشتباه است. در واقع اینها معلول هستند نه علت. وی ادامه داد: برخی تصور میکنند اگر قیمت بنزین، آب، برق و گاز افزایش یابد، مشکل اقتصادی کشور حل میشود، در حالی که ریشه مشکلات در جای دیگری است.
گرانیها حاصل جنگ نیست
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس درباره ریشه تورم در اقتصاد ایران گفت: تورم در کشور پدیدهای ریشهدار است که قبل از جنگ نیز وجود داشته، در زمان جنگ هم وجود داشته و بعد از آن نیز ادامه خواهد داشت. ممکن است جنگ اثرات روانی کوتاهمدتی بر بازار بگذارد و باعث افزایش موقت قیمت برخی کالاها شود، اما بخش اصلی تورم ریشه در ساختار اقتصادی و سیاستهای پولی و مالی دارد. وی اظهار کرد: برای مثال در حدود ۱۴ ماه گذشته قیمت گوشت حدود 2.5 برابر شده و به طور متوسط ماهانه حدود ۸ درصد افزایش داشته است. قیمت مرغ نیز تقریباً 3.5 برابر شده است. اینها اتفاقاتی نیست که فقط ناشی از جنگ باشد.
بخشی دستجردی افزود: اقتصاد غرب بر پایه سرمایهداری شکل گرفته است و ممکن است ما با آن موافق نباشیم، اما حتی در همان نظام سرمایهداری نیز قواعد مشخصی وجود دارد. وقتی به نرخ بهره در کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن یا کشورهای اروپایی نگاه میکنیم، میبینیم که این نرخها بسیار پایینتر از ایران است.
وی اظهار کرد: برخی در داخل کشور با استناد به نظریههای اقتصادی غربی سیاستهایی را اجرا میکنند که حتی با اصول همان نظریهها نیز همخوانی ندارد؛ در حالی که اگر قرار است به آن نظریهها استناد شود، باید به طور کامل و صحیح فهمیده و اجرا شود.
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در پایان گفت: آنچه امروز در اقتصاد ایران مشاهده میشود بیشتر به «پولسالاری» شباهت دارد تا سرمایهداری. پولسالاری حتی از سرمایهداری هم بدتر است. وقتی به آنها گفته میشود که نرخ بهره در ایران بسیار بالاست و باید کاهش پیدا کند، پاسخ میدهند که ابتدا باید تورم کنترل شود و بعد نرخ بهره کاهش یابد. عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در پایان گفت: در حالی که اگر بخواهیم ابتدا تورم را کنترل کنیم و بعد به سراغ نرخ بهره برویم، ممکن است هیچگاه به نتیجه نرسیم؛ زیرا یکی از ریشههای اصلی تورم همین نرخ بهره بالاست؛ بنابراین اگر قرار است تورم کاهش پیدا کند، باید به سراغ اصلاح نرخ بهره و هزینه تأمین مالی در اقتصاد رفت.