نویسنده: امیر شهشهانی
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، درباره کارنامه دو ساله وزارت خارجه دولت پزشکیان گفته است: «تصور ایرانِ ضعیف بعد از جنگ رمضان به طور کامل از بین رفت.» اصل گزاره، اگر صرفاً توصیفی خوانده شود، درست است؛ اما مراد و موقعیت بیان آن، نکته مهمتری را ناخواسته آشکار میکند: اگر امروز انگاره ایرانِ ضعیف از بین رفته، سؤال اول این است که این انگاره چگونه و به دست چه کسانی ساخته شد؟ و سؤال دوم مهمتر: چه نهاد و جریانی آن را شکست و چه کسانی پس از این پیروزی تاریخی، مانع تثبیت دستاورد آن شدند؟
عراقچی در واقع ناخواسته اعتراف میکند که جنگ رمضان و حمله آمریکا به ایران، در بستری شکل گرفت که دشمن ایران را ضعیف ارزیابی کرده بود. اما چه کسی این تصویر را ساخت؟ انگاره ضعف، یکشبه ایجاد نشد؛ روندی بود که از برجام و عقبنشینی خسارتبار از بخش مهمی از ظرفیت هستهای آغاز شد، با پاسخهای ناکافی در مقاطع حساس، از جمله در ماجرای ترور شهید سلیمانی و تصمیمات مورد مناقشه در دولت روحانی، ادامه یافت و با عقبنشینیهای پیدرپی جریان برجامی و اصلاحطلب در دولت روحانی و سپس پزشکیان تشدید شد.
این انگاره زمانی خطرناکتر شد که پس از ترور شهید هنیه در تهران، پاسخی متناسب داده نشد و دشمن برای ترور شهید نصرالله جسورتر شد. سپس در حالی که موضع اعلامشده کشور، خروج از NPT در صورت اجرای مکانیسم ماشه بود، هم مکانیسم ماشه فعال شد و هم خروجی صورت نگرفت؛ و حتی مذاکره با آمریکا، برخلاف هشدارها و ملاحظات رهبری شهید، ادامه یافت. عراقچی نیز چند روز پیش از حمله، از «رو به پیشرفت» بودن مذاکرات سخن گفت؛ ادراکی که اگر بر محاسبات حفاظتی اثر گذاشته باشد، هزینهای تاریخی داشته است.
تلختر آنکه بنا بر اظهاراتی که از عراقچی درباره تهدید ترور رهبری نقل شد، او حدود چند روز پیش از ترور، این مسئله را کماهمیت تلقی کرده بود؛ همان نگاه سادهانگارانهای که میتوانست سطح تهدید را پایینتر از واقعیت نشان دهد.
اما شکست انگاره ضعفی که دیپلماسی اشتباه ساخته بود، را نیروهای مسلح رقم زدند. جنگ تحمیلی سوم در شرایطی پیش رفت که نیروهای مسلح با بستن تنگه هرمز و پاسخهای کوبنده به پایگاههای آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس، معادله را تغییر دادند؛ در حالی که به گفته برخی از نمایندگان مجلس، وزارت خارجه در فاصله دو جنگ و حتی در اثنای جنگ با اجرای این تصمیم مخالف بود. عجیبتر اینکه پزشکیان در روزهای ابتدایی جنگ، در فقدان رهبری، از کشورهای خائن عذرخواهی کرد و به آتشبهاختیاری نیروهای مسلح تاخت و بازهم جریان برجامی و اصلاح طلب دولت پزشکیان با فریب تفاهم اسلام آباد جلوی تثبیت این پیروزی تاریخی را گرفتند.
پس تصویر ایران ضعیف برجامیون را نیروهای مسلح و مقاومت ملت شکست و باید مراقب بود دوباره دولتمردان آن را احیا نکنند.