احسان میرباقری
چندان بیراه نمینماید اگر بیان شود که یکی از کانونیترین نقاط اثرپذیر از جنگ ایران و آمریکا، پس از حوزۀ خلیج فارس و فرا آتلانتیک، حوزۀ شرق آسیا است. جنگ اخیر تقریباً تمام کشورهای همپیمان آمریکا در شرق آسیا را به تجدیدنظر در رابطه خود با آمریکا وادار کرده است. پایگاه تحلیلی گلوبالیست در گزارشی به این پرسش پاسخ میدهد که عواقب این جنگ در شرق آسیا چیست؟
به باور پایگاه تحلیلی گلوبالیست، شرق آسیا اهمیت فزایندهای دارد که هنوز هم از منظر غربیها درک نمیشود و به این منطقه به چشم زائدهای استراتژیک نگریسته میشود، در حالی که «این منطقه نقطهای استراتژیک است که اقیانوسهای هند و آرام را به هم متصل میکند؛ مسیری که بخش عمدهای از واردات انرژی چین از آن میگذرد. تا سال ۲۰۲۵، تحت تأثیر «منطقه تجارت آزاد چین و آسهآن» چین به بزرگترین شریک تجاری این منطقه تبدیل شده و حجم تجارت دوجانبه به حدود ۱.۰۵۵ تریلیون دلار رسیده است. کالاهای استراتژیک نظیر ماشینآلات الکتریکی، قطعات الکترونیک و اجزای تولیدی، هسته اصلی این مبادلات را تشکیل میدهند».
همین منطقه در جنگ اخیر بیشترین آسیب را از وضعیت انرژی و بیمبالاتی آمریکا خورده است «افزایش قیمت انرژی ناشی از جنگ ایران، ضربه سختی به جنوب شرق آسیا وارد کرده است. وابستگی این منطقه به واردات انرژی بهدلیل جهش تقاضا و کاهش تولید داخلی سوختهای فسیلی، به سرعت در حال افزایش است. به جز برونئی، تمامی کشورهای جنوب شرق آسیا واردکننده خالص نفت هستند و تایلند و سنگاپور نیز وابستگی شدیدی به واردات گاز دارند. با نگاه به آینده، پیشبینی میشود تقاضای انرژی و وابستگی به واردات در این منطقه همچنان روندی صعودی داشته باشد».
مسئلۀ شرق آسیا تنها انبوه بحرانهای اقتصادیای نیست که به دلیل بیتوجهی آمریکا به متحدان شرقی خود بر روی سر این کشورها آوار شدهاند، بلکه یک تغییر استراتژیک در نگاه این کشورها نسبت به آمریکا است «طی حدوداً یک دهه گذشته، جایگاه ایالات متحده در جنوب شرق آسیا بهطور پیوسته رو به افول بوده است. نگاه غالب در این منطقه این است که واشینگتن بیش از آنکه به توسعه و منافع خود این منطقه اهمیت دهد، به جنوب شرق آسیا صرفاً به چشم ابزاری در رقابت ژئوپلیتیک خود با چین مینگرد. فراتر از این نگاه ابزاری، دولت ترامپ رویکردی بهشدت «تراکنشی» و «معاملهمحور» را در روابط تجاری با این منطقه در پیش گرفته است. جنگ تعرفهای پیشبینیناپذیر دونالد ترامپ، جایگاه ایالات متحده را در جنوب شرق آسیا بهشدت تضعیف کرده و این دقیقاً همان وضعیتی است که بیشترین سود را نصیب پکن میکند».
به عبارت دیگر، به باور این پایگاه، آمریکا با آغاز این جنگ علیه ایران، نه تنها عملاً به کشورهای شرقی همپیمان خود بیتوجهی کرد و منافع اقتصادی آنان را نادیده گرفت، بلکه اصلاً آنان را آغوش دشمن خود یعنی چین انداخت «اکنون برای دولتها و ملتهای سراسر منطقه «آسهآن»، جنگ آمریکا علیه ایران تنها مهر تأییدی بر این تصور عمومی است که ایالات متحده کشوری غیرقابل پیشبینی، نظامیگر و غیرقابلاعتماد است. واشینگتن در نگاه این منطقه، بیش از آنکه لنگرگاه ثبات باشد، به منبع بیثباتی سیاسی و اقتصادی در سطح جهان تبدیل شده است. با نگاه به آینده، به نظر میرسد کشورهای این منطقه هر روز بیش از پیش به مدار نفوذ چین جذب خواهند شد».