به گزارش گروه اقتصادی نوبنیاد، بررسیها نشان میدهد که در روزهای اخیر، قیمت خودروهای سواری در بازار آزاد با شتاب قابل توجهی بالا رفته و حتی ارزانترین خودروی سواری صفر کیلومتر موجود در بازار نیز اکنون حدود به یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان رسیده است؛ رقمی که نشاندهنده فاصله عمیق بازار خودرو از قدرت خرید بخش بزرگی از جامعه است.
افزایش قیمتها در این هفته را میتوان نتیجه کاهش عرضه در بازار و کندی روند تحویل خودروهای کارخانهای دانست که زمینه را برای رشد بیشتر قیمتها فراهم کند. البته برخی دلایل دیگر نیز عنوان میشود. کارشناسان صنعت خودرو کاهش شدید عرضه خودروهای داخلی و وارداتی، افزایش نرخ ارز و هزینههای تولید، تنشهای اقتصادی و سیاسی داخلی و خارجی و مهمتر از همه افزایش انتظارات تورمی در جامعه باعث شده تا این وضعیت ایجاد شود. رویکردها در حوزه واردات و تنظیم بازار، تأثیر مستقیمی بر وضعیت قیمتها داشته است. در برخی دورهها، با باز شدن مسیر واردات، بازار به آرامش نسبی رسیده و امکان خرید برای مصرفکننده فراهمتر شده است. در مقابل، در دورههایی که محدودیتهای شدید اعمال شده، انحصار تشدید و قیمتها افزایشی شده است. تلاشهایی که در دولت شهید رئیسی برای آزادسازی واردات انجام شد، هرچند بدون نقص نبود، اما در جهت کاهش انحصار و ایجاد رقابت در بازار محسوب میشود؛ در مقابل، محدودسازی مجدد فرآیند ثبت سفارش و واردات، بار دیگر به تشدید التهاب بازار انجامید. کارشناسان میگویند وزارت صمت اعلام کرده که واردات خودرو در ماههای گذشته انجام شده اما هیچ جزئیاتی از واردات خودروها از جمله تعرفههای آنها اعلام نشده است.
البته قیمت انواع خودروهای تولید داخل و مونتاژی بعد از اجرای سیاست ارز تکنرخی دولت چهاردهم از نیمه دیماه سال گذشته افزایش شدیدی را تجربه کرده است. قیمت کارخانهای خودرو بعد از اجرای تصمیم ارزی دولت افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصد را تجربه کرد. هماکنون ارزانترین خودروی سواری با قیمت کارخانه برای ساینا S با ۷۲۲ میلیون تومان و کوییک S با ۷۳۲ میلیون تومان است.
کسی پاسخگو نیست
اسدالله کرمی، رئیس اتحادیه دارندگان نمایشگاهها و فروشندگان خودروی تهران، در مورد افزایش قیمت خودرو به خبرنگار نوبنیاد میگوید: قیمتها در بازار خودرو مانند سایر کالاها به شدت در حال افزایش است. طی روز دوشنبه هفته جاری قیمت خودروهای خارجی یک میلیارد تومان گران شدهاند و دلیل مشخصی برای این جهش وجود ندارد و پاسخگویی نیز در این زمینه دیده نمیشود. به گفته وی، خودروهای داخلی نیز تنها در یک روز حدود ۳۰۰ میلیون تومان افزایش قیمت را تجربه کردهاند.
کریمی یک فعال بازار خودرو نیز به خبرنگار ما گفت: افزایش قیمت ها عجیب است و انگار از دست بازار در رفته است. بهترین کار این است که واردات تسهیل شود تا عرضه و تقاضا بهبود یابد.
افت عرضه توسط خودروسازان
آمارهای منتشرشده در سامانه کدال نشان میدهد تولید و فروش دو خودروساز بزرگ کشور در فروردین امسال با افتی چشمگیر مواجه شده و میزان عرضه آنها نسبت به سال گذشته به شکل محسوسی کاهش یافته است. گزارش سایپا نشان میدهد این شرکت در فروردین امسال هزار و ۳۸۷ دستگاه خودرو سواری و وانت تولید کرده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، ۸۹ درصد افت داشته است. سایپا در فروردین تنها هزار و ۳۲۳ دستگاه خودرو فروخته و ۱۰۴ دستگاه نیز در انبار باقی مانده است. شرکت پارسخودرو، زیرمجموعه گروه سایپا، نیز در نخستین ماه سال ۶۴۵ دستگاه خودرو تولید کرده و از این تعداد، ۳۵۵ دستگاه را فروخته است. فروش پارسخودرو در فروردین ۱۴۶.۵ میلیارد تومان ثبت شده که در مقایسه با سال گذشته افت قابلتوجهی را نشان میدهد؛ بهطوریکه فروش این شرکت در فروردین سال گذشته بیش از ۵ هزار و ۸۰۰ دستگاه بوده است.
ایرانخودرو نیز در فروردین امسال بیش از ۱۳ هزار دستگاه تولید کرده که در مقایسه با فروردین سال گذشته حدود ۵۵ درصد کاهش نشان میدهد. این شرکت اعلام کرد که در این ماه ۹۱۱ دستگاه خودرو ناقص در خطوط تولید باقی مانده است. تعداد خودروهای ناقص این شرکت نسبت به مدت مشابه سال قبل بیش از ۳.۵ برابر افزایش یافته است. ایرانخودرو در نخستین ماه سال ۹ هزار و ۷۴۷ دستگاه خودرو فروخته که نسبت به فروردین سال گذشته کاهش ۶۰ درصدی را نشان میدهد.
جهش افسارگسیخته قیمتها
افزایش شدید قیمتها طی روزهای اخیر باعث شده اختلاف قیمت کارخانه و بازار به حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد برسد. تنها در چهار روز ابتدایی هفته، قیمت خودروهای صفر کیلومتر تولید داخل و مونتاژی روزانه بین ۵ تا ۸ درصد افزایش یافته است. در حال حاضر، کوییک S صفر با قیمت یک میلیارد و ۲۶۵ میلیون تومان و ساینا S با یک میلیارد و ۳۰۵ میلیون تومان ارزانترین خودروهای بازار محسوب میشوند. در محصولات ایرانخودرو نیز سورن پلاس (XU7P) با یک میلیارد و ۷۱۰ میلیون تومان و رانا پلاس با یک میلیارد و ۸۶۰ میلیون تومان در پایینترین سطح قیمتی قرار دارند.
در عین حال، افزایش قیمتها در برخی مدلها بسیار قابل توجه بوده است؛ بهطوریکه دنا پلاس اتومات طی چند روز ۴۴۰ میلیون تومان، پژو ۲۰۷ اتومات پانوراما ۵۱۰ میلیون تومان، تارا V4 حدود ۴۰۰ میلیون تومان و ریرا ۳۰۰ میلیون تومان افزایش قیمت را تجربه کردهاند. در میان محصولات سایپا نیز ساینا S، کوییک S و اطلس G به ترتیب رشدهای ۲۲۵، ۱۸۵ و ۲۴۰ میلیون تومانی را ثبت کردهاند. در بخش خودروهای مونتاژی نیز جک J4 با قیمت حدود ۲.۵ میلیارد تومان و X22 پرو دستی با ۲.۵۸ میلیارد تومان در زمره ارزانترینها قرار دارند، هرچند این قیمتها نیز نسبت به ابتدای هفته رشد چشمگیری داشته است.
تناقض در بازار فولاد و اثر آن بر خودرو
افزایش قیمت خودرو در حالی شدت گرفته که برخی، آسیب صنعت فولاد در جنگ اخیر و افزایش قیمت آن را عامل کاهش تولید و افزایش قیمت میدانند. با این حال دادههای بازار فولاد تصویر دیگری ارائه میدهد. در جریان معاملات روز دوشنبه ۷ اردیبهشت، شرکت فولاد مبارکه در بورس کالا ۱۶۰ هزار و ۵۰ تن ورق گرم عرضه کرد، اما میزان تقاضای ثبت شده به ۹۷ هزار و ۷۹۰ تن رسید و در نهایت ۹۲ هزار و ۵۱۰ تن بدون رقابت قیمتی و با نرخ پایه ۸۵ هزار تومان معامله شد. این در حالی است که پیش از این عرضه، همین محصول توسط واسطهها و دلالان با نرخهایی تا محدوده ۱۳۰ تا حتی ۱۵۰ هزار تومان معامله میشد. پس از عرضه رسمی، قیمتها در بازار آزاد بیش از ۱۵ هزار تومان کاهش یافت و به محدوده ۱۰۰ هزار تومان عقبنشینی کرد. با این حال قرار است عرضه اختصاصی ورق گرم برای خودروسازان نیز آغاز شود.
بازار در حباب قیمتی
حسین حسینی، رئیس اتحادیه نمایشگاهداران خودرو مشهد، معتقد است: بازار خودرو در روزهای اخیر تحت تأثیر اخبار غیرواقعی در فضای مجازی دچار التهاب شده و به نوعی در حباب قیمتی قرار گرفته است. به گفته وی، قیمت خودروهای داخلی در این مدت حدود ۲۰ درصد افزایش یافته و خریداران باید از رفتارهای هیجانی پرهیز کنند، چرا که قیمتها واقعی نیست.
افزایش اخیر قیمت خودرو در شرایطی رخ داده که بسیاری از خانوارها پیشتر نیز توان خرید خودروهای داخلی را از دست داده بودند. اکنون با عبور کف قیمت بازار از مرز ۱.۳ میلیارد تومان، حتی خودروهای اقتصادی نیز عملاً از دسترس دهکهای متوسط و پایین خارج شدهاند. این شرایط میتواند به تعمیق رکود در معاملات منجر شود و شکاف میان قیمت خودرو و درآمد خانوارها را افزایش دهد. آنچه امروز در بازار خودرو مشاهده میشود، تنها یک نوسان کوتاهمدت نیست، بلکه نشانهای از تداوم بیثباتی و نبود تعادل ساختاری در این بازار است؛ بازاری که همچنان از کمبود عرضه، سیاستگذاریهای متناقض و انتظارات تورمی بالا رنج میبرد.