سفر سید عباس عراقچی به پاکستان، سپس عمان و در ادامه روسیه در شرایطی صورت میگیرد که فضای پس از جنگ اخیر، همچنان با بیاعتمادی عمیق، نااطمینانی همراه است. انتخاب این سه مقصد، تصادفی به نظر نمیرسد؛ هرکدام از این کشورها در سالهای گذشته، بهنوعی در مدیریت بحرانها یا تسهیل ارتباطات غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن نقشآفرین بودهاند. به خصوص پاکستان که اولین مذاکرات دوره آتشبس در آن برگزار شد.
علاوه بر آن عمان هم طی دهههای گذشته بارها بهعنوان کانالی امن برای انتقال پیامها و میزبانی گفتوگوهای محرمانه عمل کرده است. سفر به این کشور میتواند نشانهای از فعال شدن دوباره مسیرهای غیرعلنی باشد؛ مسیرهایی که معمولاً پیشدرآمد مذاکرات رسمیتر تلقی میشوند.
در کنار این تحرکات، گزارشهایی نیز درباره احتمال حضور چهرههایی مانند کوشنر و استیو ویتکاف در منطقه منتشر شده است. اگرچه این گزارشها هنوز بهطور رسمی تأیید نشدهاند، اما طرح چنین نامهایی که به حلقههای تصمیمسازی در آمریکا نزدیک تلقی میشوندنشان میدهد که گمانهزنیها درباره فعال شدن کانالهای پشتپرده بیپایه نیست.
آنچه اکنون در حال شکلگیری است، بیش از آنکه یک روند شفاف و تثبیتشده دیپلماتیک باشد، مجموعهای از تحرکات دیپلماتیک با سابقهای فاجعهبار است.
تجربه نشان داده است هرگونه سوءبرداشت یا محاسبه غلط میتواند به سرعت به تشدید بحران منجر شود. کمااینکه جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه هر دو محصولی و توالی مذاکرات با دشمن آمریکایی بوده است.
به همین دلیل در این میان، یک هشدار مهم نباید نادیده گرفته شود. تجربههای پیشین در روابط ایران و آمریکا نشان داده که همه مذاکرات الزاماً به نتیجهای سازنده ختم نمیشوند و چه بسا میتواند به جنگ و بدعهدی بیشتر دشمن دامن بزند. در برخی موارد، گفتوگوها با امریکا برای طرف مقابل به ابزاری برای خرید زمان، افزایش فشار یا آمادهسازی برای سناریوهای سختتر تبدیل شدهاند. انچه مشخص است آن است که مذاکره نمیتوان درمان باشد و دردی بر مشکلات افزون خواهد کرد اما به جرات میتوان گفت هر اگر مذاکرهای که فاقد شفافیت و چارچوب مشخص باشد، این خطر وجود دارد که بار دیگر به «مذاکرات فریب» تعبیر شود؛ روندی که نهتنها به کاهش تنش کمک نمیکند، بلکه حتی میتواند زمینهساز یک چرخه جدید از درگیری و بیثباتی شود.
هرگونه خوشبینی و اعتماد، بدون توجه به واقعیات میدانی و سوابق تاریخی، میتواند به خطای محاسباتی منجر شود و هزینه های هنگفتی روی دست کشور بگذارد.