به گزارش گروه اقتصادی نوبنیاد؛ بسته شدن تنگه هرمز پس از حمله نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران از روز ۹ اسفند ۱۴۰۴، اکنون به یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر اقتصاد جهانی تبدیل شده و نگرانیهایی درباره وقوع بحران جهانی غذا بهوجود آورده است.گذرگاهی که نقش اساسی در نقل و انتقال کالاهای مرتبط با تولید مواد غذایی مانند کود را دارد و از طرف دیگر یکی از مهمترین آبراههایی است که از آن برای عبور و مرور نفتکشها استفاده میشود؛ بنابراین بسته شدن طولانی مدت این تنگه آثار گستردهای بر اقتصاد جهان دارد.
بسته شدن این تنگه به پایان دومین ماه خود نزدیک میشود و کارشناسان هشدار میدهند که جهان با یک بحران قریبالوقوع غذا مواجه است که آثار آن از ماههای آینده در قیمت نان، برنج و ذرت در بازارهای جهانی نمایان خواهد شد.
بین ۲۰ تا ۴۵ درصد از صادرات نهادههای کلیدی کشاورزی جهان به عبور از تنگه هرمز وابسته است. شرکت تحلیل داده کپلر اعلام کرده که حدود یکسوم تجارت جهانی کود از این گذرگاه عبور میکند. در میان انواع کودهای شیمیایی، بازار اوره پرمصرفترین کود نیتروژنی جهان، بیش از دیگر بخشها تحت تأثیر تنشهای اخیر در خلیج فارس و غرب آسیا قرار گرفته است.
مؤسسه «آرگوس» که در حوزه گزارشدهی قیمت کالاهای انرژی فعالیت میکند، اعلام کرده قیمت صادراتی اوره از خاورمیانه حدود ۴۰ درصد افزایش یافته و از کمتر از ۵۰۰ دلار به بیش از ۷۰۰ دلار در هر تن رسیده است. این رقم در حال حاضر نزدیک به ۶۰ درصد بالاتر از قیمت مدت مشابه سال گذشته برآورد میشود.
اوره در مدار صعود
قیمت اوره پس از آغاز درگیریها در خلیج فارس جهش شدیدی داشته و به بالاترین سطح چند سال اخیر رسیده است. ریشه اصلی این افزایش، اختلال گسترده در عرضه جهانی است؛ زیرا محدودیتهای حملونقل از مسیر خلیج فارس باعث شده صادرات اوره از حدود ۱.۷ میلیون تن به تنها ۰.۳ میلیون تن کاهش یابد. این جهش قیمت، حاشیه سود کشاورزان را کاهش داده زیرا محصولات کشاورزی به اندازه کود افزایش قیمت نداشتهاند. اگر اختلالات ادامه پیدا کند، خطر شکلگیری موج جدید تورم غذایی بسیار جدی است.
بسته شدن تنگه هرمز درست در آستانه فصل کشت بهاره در نیمکره شمالی رخ داده است. محاسبات بانک جهانی، شاخص کلی قیمت محصولات کشاورزی در ماه مارس ۱.۵ درصد افزایش یافته و قیمت مواد غذایی نیز ۲.۷ درصد رشد داشته است. با این حال، بازار کود بیشترین شوک قیمتی را تجربه کرده و افزایش ۲۶.۲ درصدی را ثبت کرده است؛ جهشی که عمدتاً ناشی از رشد ۵۳.۷ درصدی قیمت اوره بوده است. در چنین شرایطی، نگرانیها درباره تبعات بلندمدت بحران رو به افزایش است. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) هفته گذشته هشدار داد ادامه اختلال در تنگه هرمز میتواند به یک «فاجعه جهانی غذایی» منجر شود.
در همین راستا، پابلو گالانته اسکوبار، رئیس بخش الانجی شرکت ویتول، معتقد است بحران انرژی در صورت تداوم به سرعت به بحران غذایی تبدیل خواهد شد؛ چرا که کمبود کودهای شیمیایی مستقیماً تولید محصولات کشاورزی را تحت تأثیر قرار میدهد. مؤسسه «امریکن انترپرایز» نیز گزارش داد که قیمت کودهای شیمیایی از زمان بسته شدن تنگه هرمز بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته است.
به گفته کارشناسان اقتصادی، اختلال در این آبراه استراتژیک تنها در یک ماه توانسته قیمت کود در بازارهای جهانی را تا حدود ۱۵ درصد افزایش دهد. در اروپا نیز اثرات این بحران بهوضوح دیده میشود؛ بهطوری که قیمت اوره در آلمان به حدود ۵۵۰ یورو در هر تن رسیده و بسیاری از کشاورزان نسبت به کاهش شدید سودآوری فعالیتهای خود هشدار دادهاند.
صندوق بینالمللی پول نیز پیشتر در گزارش خود نسبت به تبعات اقتصادی ادامه درگیریها هشدار داده و اعلام کرده است که تشدید تنشها میتواند چشمانداز رشد اقتصادی بسیاری از کشورها را تیره کند.
اکنون مقامهای اروپایی نسبت به پیامدهای احتمالی این وضعیت ابراز نگرانی کردهاند. دن یورگنسن، کمیسر انرژی اتحادیه اروپا، هشدار داده است که در صورت تداوم بسته ماندن تنگه هرمز، حتی در خوشبینانهترین سناریو نیز تابستان دشواری در انتظار اروپا خواهد بود.
کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، نیز در نشست خبری پس از جلسه شورای حاکمیت این بانک اعلام کرد که اختلال در زنجیره تأمین کود میتواند به کمبود مواد غذایی در اروپا منجر شود. او تأکید کرد: «کمبود مواد غذایی ناشی از بحران در تنگه هرمز یک احتمال نگرانکننده است و ما را ناچار کرده تمام سناریوهای پیش رو را با دقت بررسی کنیم.
این هشدارها در حالی داده میشود که افزایش قیمت کود که منجر به افزایش قیمت مواد غذایی خواهد شد، موجب می شود که تورم افزایش یابد؛ از این رو تهدید کوچک شدن سفره مردم اروپا و کاهش قدرت خرید آنها نزدیک است.