به گزارش گروه اقتصادی نوبنیاد، بازار جهانی نفت طی ۵۰ روز اخیر با یکی از کمسابقهترین شوکهای تاریخ خود مواجه شده است؛ شوکی که از به دلیل جنگ آمریکایی- صهیونی علیه ایران و اختلال در یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان یعنی تنگه هرمز شکل گرفت. کاهش بیش از ۷.۸ میلیون بشکهای تولید اوپک، افت شدید صادرات کشورهای حاشیه خلیج فارس و جهش قیمتها حاصل جنگطلبی آمریکا در حالی رخ داد که ایران با افزایش صادرات و جهش ۵۷ دلاری قیمت نفت، به یکی از بازیگران برجسته این تحولات تبدیل شده است.
آمریکا و رژیم صهیونیستی از ۲۸ فوریه (۹ اسفند ۱۴۰۴) دست به اقدام نظامی علیه ایران زدند. پس از آغاز این جنگ، تنگه هرمز که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند، با محدودیت شدید تردد مواجه شد و عملاً جریان صادرات نفت از خلیج فارس را مختل کرد. سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) نیز در گزارش ماهانه جدید خود اعلام کرد که بسته شدن تنگه هرمز به مدت چند هفته، موجب اختلال کامل در مسیرهای صادراتی نفت خلیج فارس و بزرگترین کاهش تولید در تاریخ اوپک شده است.
سقوط تاریخی تولید اوپک
طبق گزارش اوپک، تولید نفت اعضای این سازمان در ماه مارس ۲۰۲۶ (۱۰ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۰ فروردین ۱۴۰۵) به ۲۰ میلیون و ۷۸۸ هزار بشکه در روز رسید که نسبت به ماه فوریه (۱۰ بهمن تا ۱۰ اسفند ۱۴۰۴) روزانه با ۷ میلیون و ۸۷۸ هزار بشکه کاهش (معادل ۲۷.۵ درصد) مواجه شده که آن را به بزرگترین افت تولید در تاریخ اوپک تبدیل کرده است. کشورهای اوپک پلاس نیز در ماه مارس روزانه ۱۴ میلیون و ۲۶۷ هزار بشکه تولید کردهاند که ۱۷۶ هزار بشکه در روز افزایش یافت، اما این افزایش ناچیز نتوانسته است افت گسترده اوپک را جبران کند. مجموع تولید اوپک و اوپک پلاس به ۳۵ میلیون و ۵۵ هزار بشکه رسید که نسبت به ماه فوریه ۷ میلیون و ۷۰۲ هزار بشکه کاهش داشته است. با وجود این شوک عظیم عرضه، اوپک پیشبینی خود از رشد تقاضای نفت در سال ۲۰۲۶ یک میلیون و ۳۸۰ هزار بشکه در روز اعلام کرد. سازمان پیشبینی کرد که تقاضای نفت در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ به طور متوسط ۱۰۵ میلیون و ۷۰ هزار بشکه در روز باشد.
ایران دومین تولیدکننده اوپک
طبق این گزارش، کشورهای حاشیه خلیج فارس و عراق بیشترین کاهش تولید را تجربه کردند، درحالیکه تولید ایران تنها افت محدودی داشت. آمارها نشان میدهد تولید نفت عراق ۲.۵۶۳ میلیون بشکه در روز (۶۱.۲ درصد)، عربستان سعودی ۲.۳۱۴ میلیون بشکه در روز (۲۲.۹ درصد)، امارات ۱.۵۲۷ میلیون بشکه در روز (۴۴.۷ درصد) و کویت ۱.۳۶۹ میلیون بشکه در روز (۵۳ درصد) کاهش یافته است. در مقابل، تولید نفت ایران با کاهش محدود ۱۸۲ هزار بشکهای نسبت به ماه قبل، در ماه مارس به ۳ میلیون و ۶۰ هزار بشکه در روز رسید.
با افت شدید تولید نفت کشورهای عربی منطقه، ایران برای نخستین بار طی ۱۲ سال گذشته، به جایگاه دومین تولیدکننده بزرگ اوپک صعود کرده است. عربستان با تولید روزانه ۷ میلیون و ۷۹۹ هزار بشکه و ایران با تولید روزانه ۳ میلیون و ۶۰ هزار بشکه، بزرگترین تولیدکنندگان اوپک در ماه مارس بودند. ایران تا سال ۲۰۱۴ دومین تولیدکننده اوپک پس از عربستان بود، اما از سال ۲۰۱۵ این جایگاه را از دست داده بود.
نفت ایران گرانترین برند اوپک پس از کویت
میانگین سبد نفتی اوپک در ماه مارس با ۴۸.۴۶ دلار افزایش نسبت به ماه قبل به ۱۱۶.۳۶ دلار در هر بشکه رسید. در این میان، قیمت نفت ایران رشد چشمگیرتری را تجربه کرد. قیمت هر بشکه نفت سنگین ایران در مارس به ۱۲۴.۱۰ دلار رسید که نسبت به ماه قبل، افزایش ۵۷.۵۱ دلاری را نشان میدهد. این رشد، نفت سنگین ایران را در زمره گرانترین برندهای نفتی اوپک قرار داد؛ بهطوریکه تنها نفت صادراتی کویت با حدود ۱۵ سنت گرانتر بود و به ۱۲۴.۲۵ دلار به فروش رسید. نفت سنگین ایران در این ماه حدود ۸ دلار بالاتر از میانگین سبد نفتی اوپک و حدود ۲۱ دلار گرانتر از شاخص نفت برنت معامله شده است. نفت سبک عربستان در ماه مارس ارزانتر از نفت سنگین ایران و ۱۲۱ دلار بود.
رشد صادرات نفت ایران
پیش از جنگ، ایران ماهانه حدود ۴۵ تا ۴۸ میلیون بشکه نفت صادر میکرد که اکنون بیش از ۱۰ میلیون بشکه به آن اضافه شده است. آمارها نشان میدهد صادرات نفت ایران در ماه مارس به حدود ۶۰ میلیون بشکه رسیده است. پیش از این، شرکت رهگیری نفتکشهای تنکرترکرز نیز از افزایش صادرات نفت ایران در میانه جنگ نسبت به قبل از آن خبر داده بود. در همین بازه زمانی، صادرات نفت عربستان سعودی ۵۲ درصد، کویت ۷۲درصد و جنوب عراق ۷۶ درصد کاهش یافته است. محسن پاکنژاد، وزیر نفت، با بیان اینکه فروش نفت در ماههای اسفند و فروردین مطلوب و سبب دلگرمی کشور بوده است، گفت: صادرات نفت حتی یک روزه هم متوقف نشد.
قیمت نفت در هفتههای آینده به اوج میرسد
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا میگوید: قیمت نفت میتواند در هفتههای آینده به اوج خود برسد؛ زیرا اختلال در تردد کشتیها در تنگه هرمز همچنان باعث افزایش هزینههای انرژی میشود. هنگامی که درگیری آمریکا و ایران پایان یابد و عرضه انرژی دوباره به حالت عادی بازگردد، شاهد فشار نزولی بر قیمتها خواهیم بود اما این روند مدتی طول خواهد کشید. تابستان نیز زمان جهش قیمت نفت است. البته انتظار کاهش سریع قیمتها غیرواقعی است و هرگونه افت قیمت، حتی پس از ازسرگیری جریان صادرات انرژی، زمانبر خواهد بود.