به گزارش گروه اقتصادی نوبنیاد؛ در حالی که تنها چهار روز از اعلام آتشبس موقت میان ایران و آمریکا میگذرد، بازار جهانی نفت هنوز نشانهای از بازگشت سریع به ثبات نشان نمیدهد. برخلاف انتظار برخی تحلیلگران که تصور میکردند با توقف جنگ قیمت نفت به سرعت کاهش یابد، دادههای بازار نشان میدهد شوک ایجادشده در عرضه جهانی انرژی همچنان پابرجاست و حتی ممکن است در میانمدت نیز ادامه پیدا کند. قیمت نفت برنت در معاملات روز جمعه (دیروز) به حدود ۹۶ دلار و ۵۰ سنت و نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا به ۹۸ دلار و ۳۶ سنت در هر بشکه رسیده است؛ ارقامی که نشان میدهد بازار هنوز تحت تاثیر نااطمینانیهای ناشی از جنگ قرار دارد.
یکی از مهمترین عوامل حفظ قیمتهای بالا، آسیب به زیرساختهای انرژی در منطقه خلیج فارس است. بر اساس گزارش بانک جیپی مورگان، در طول حدود ۶ هفته از آغاز جنگ، نزدیک به ۵۰ زیرساختهای انرژی در خلیج فارس هدف حملات پهپادی و موشکی قرار گرفته و در نتیجه حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز از ظرفیت پالایش نفت از مدار خارج شده است. این رقم میتواند تاثیر قابل توجهی بر قیمتها داشته باشد. علاوه بر این، عربستان سعودی اعلام کرد که حملات به تاسیسات انرژی این کشور حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز از ظرفیت تولید نفت و حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز از ظرفیت خط لوله شرق به غرب این کشور را کاهش داده است.
اکونومیست در گزارشی نوشت: حتی با تداوم آتشبس، پیامدهای جنگ خلیج فارس به این زودیها از بین نمیرود و بازارهای جهانی ماهها تحت تأثیر خواهند بود. اکنون ۱۸۷ نفتکش، ۱۵ کشتی LNG و دهها کشتی باری حامل حدود ۱.۹ میلیون تن کود شیمیایی در منطقه گرفتارند و باز شدن این گره ترافیکی ممکن است هفتهها طول بکشد. در عین حال، شرکتهای کشتیرانی از ترس تشدید دوباره درگیریها با احتیاط حرکت میکنند.
بر اساس این گزارش، حتی پس از عادی شدن تردد، رسیدن محمولهها به آسیا حدود سه هفته و به اروپا تا شش هفته زمان میبرد. در خشکی نیز خسارتها سنگین است؛ از جمله توقف طولانیمدت تولید در برخی کارخانهها. در مجموع، هزینه بازسازی بیش از ۲۵ میلیارد دلار برآورد میشود، نشانهای از اثرات عمیق و ماندگار این بحران است.
تردد محدود در تنگه هرمز
اما شاید مهمترین عامل بیثباتی بازار نفت، وضعیت تنگه هرمز باشد؛ گلوگاهی که بیش از 20 تجارت دریایی نفت جهان از آن عبور میکند. دادههای ترافیک دریایی نشان میدهد با وجود آتشبس، عبور کشتیها از این تنگه هنوز به حالت عادی بازنگشته است و همچنان تعداد محدودی کشتی از این مسیر عبور کردهاند، در حالی که پیش از آغاز جنگ میانگین عبور روزانه بین ۱۳۰ تا ۱۴۵ شناور بود.
آمارهای ثبتشده حاکی از آن است که حتی در روزهای اخیر نیز نشانهای از بازگشت قابلتوجه ترافیک دریایی مشاهده نمیشود و سطح تردد به پایینترین میزان خود از زمان آغاز تنشها رسیده است.
افزایش شدید هزینههای بیمه نیز به این وضعیت دامن زده است. نرخ بیمه برای عبور از تنگه هرمز که پیش از جنگ حدود ۰.۲ درصد ارزش کشتی بود، اکنون به بازهای بین ۱ تا ۷.۵ درصد رسیده است. تحلیلگران میگویند حتی در صورت پایدار ماندن آتشبس، شرکتهای بیمه تا زمانی که چند هفته عبور ایمن و بدون حادثه ثبت نشود، حاضر به کاهش این نرخها نخواهند شد. به همین دلیل بسیاری از فعالان بازار معتقدند بازگشت کامل تردد تجاری به شرایط پیش از جنگ ممکن است دستکم دو ماه زمان ببرد.
نفت ایران بالاتر از برنت
تحول مهمتر اما در بازار آسیا رخ داده است؛ جایی که برای نخستین بار در سالهای اخیر نفت ایران با قیمتی بالاتر از نفت برنت معامله شده است. گزارش رویترز نشان میدهد پالایشگاههای چینی نفت سبک ایران را با قیمتی بین ۱.۵ تا ۲ دلار بالاتر از برنت خریداری کردهاند. این در حالی است که پیش از جنگ، نفت ایران معمولاً با تخفیفی حدود ۱۰ دلار نسبت به برنت فروخته میشد. افزایش تقاضای فوری پالایشگاههای چینی و احتمال بازگشت هند به خرید نفت ایران، از مهمترین دلایل این تغییر است. وبسایت تانکر ترکرز نیز نوشت که دو میلیون بشکه نفت خام ایران تحت معافیت از تحریمها به هند رسید.
مجموع این تحولات نشان میدهد حتی با توقف درگیریهای نظامی، بازار جهانی نفت به سرعت به وضعیت عادی بازنخواهد گشت. آسیب به زیرساختهای انرژی، اختلال در مسیرهای کشتیرانی و افزایش هزینههای بیمه، همگی عواملی هستند که میتوانند قیمت نفت را برای مدتی طولانی در سطوح بالا نگه دارند. در چنین فضایی، نفت ایران نیز نه تنها جایگاه خود را در بازار از دست نداده، بلکه در برخی بازارها با قیمتی بالاتر از شاخص جهانی معامله میشود؛ نشانهای از آنکه ژئوپلیتیک همچنان یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده قیمت انرژی در جهان باقی مانده است.
کاهش رشد اقتصادی جهان
در چنین شرایطی، بازار جهانی نفت با محدودیت عرضه روبهرو شده، صندوق بینالمللی پول اعلام کرد که اختلال در عرضه انرژی و کاهش جریان تجارت دریایی میتواند رشد اقتصادی جهان را کاهش دهد. این نهاد پیشتر رشد اقتصاد جهانی را برای سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ به ترتیب ۳.۳ و ۳.۲ درصد پیشبینی کرده بود، اما اکنون انتظار دارد این ارقام کاهش یابد. طبق برخی برآوردها، در اوج بحران عرضه جهانی نفت تا حدود ۱۳ درصد کاهش یافته است؛ رقمی که به خوبی نشان میدهد چرا قیمتها حتی پس از اعلام آتشبس همچنان در سطوح بالا باقی ماندهاند. کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بینالمللی پول، اعلام کرد: تمام مسیرها اکنون به افزایش قیمتها و کاهش رشد اقتصادی ختم میشود.