به گزارش گروه اقتصاد نوبنیاد؛ بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، شاخص قیمت تولیدکننده بخش زراعت، باغداری و دامداری سنتی در پاییز امسال به ۵۶۲.۹ رسیده است؛ عددی که بهروشنی از ورود بخش کشاورزی به یک دوره تورمی شدید و ناپایدار حکایت دارد. تورم نقطهبهنقطه این بخش نسبت به پاییز ۱۴۰۳ به ۱۰۰.۸ درصد رسیده، به این معنا که هزینه تولید محصولات کشاورزی در فاصله یک سال بیش از دو برابر شده است. چنین افزایشی در ادبیات اقتصادی، نشانه عبور از تورم عادی و ورود به تورم ساختاری و هزینهمحور است.
شتابگیری تورم؛ فراتر از نوسانات فصلی
نکته نگرانکنندهتر، شتاب بالای تورم در مقایسه با فصل قبل است. تورم نقطهبهنقطه از ۶۰.۹ درصد در تابستان ۱۴۰۴ به ۱۰۰.۸ درصد در پاییز افزایش یافته است؛ یعنی ۳۹.۹ واحد درصد جهش در یک فصل. این روند نشان میدهد که افزایش قیمتها صرفاً ناشی از عوامل فصلی یا مقطعی نیست، بلکه ریشه در بیثباتی متغیرهای کلان اقتصاد ایران دارد؛ از جمله رشد نقدینگی، افزایش نرخ ارز، انتظارات تورمی و رشد مداوم هزینه نهادهها است.
تثبیت فشار هزینه در میانمدت
تورم سالانه (چهار فصل منتهی به پاییز ۱۴۰۴) نیز به ۶۴.۹ درصد رسیده که نسبت به فصل قبل ۱۸.۳ واحد درصد افزایش نشان میدهد. این شاخص بیانگر آن است که حتی اگر شوک جدیدی به اقتصاد وارد نشود، سطح عمومی هزینه تولید در کشاورزی همچنان در سطوح بالا باقی خواهد ماند. در اقتصاد ایران، افزایش همزمان تورم نقطهبهنقطه و سالانه معمولاً به معنای کاهش قدرت سیاستگذاری کوتاهمدت برای مهار تورم است.
پیشران اصلی تورم کشاورزی
بررسی زیربخشها نشان میدهد باغداری بحرانیترین وضعیت را دارد. تورم نقطهبهنقطه این گروه به ۱۴۹.۹ درصد و تورم سالانه آن به ۱۰۸.۲ درصد رسیده است. این ارقام بیانگر آن است که قیمت محصولات باغی طی یک سال بیش از ۲.۵ برابر شده است. از منظر اقتصاد ایران، باغداری به دلیل وابستگی بالا به نهادههای وارداتی (کود، سم، تجهیزات)، مصرف بالای آب و انرژی، هزینههای نگهداری و ضایعات، و همچنین آسیبپذیری شدید در برابر خشکسالی، به کانون تورم فشار هزینه تبدیل شده است.
زراعت؛ فشار بالا بر کالاهای پرمصرف
بخش زراعت با تورم نقطهبهنقطه ۷۰.۳ درصد و تورم سالانه ۵۹.۴ درصد همچنان تحت فشار قابل توجهی قرار دارد. در این میان، گروه سبزیجات و حبوبات با شاخص قیمت ۵۷۷.۱ و تورم نقطهبهنقطه ۸۲.۳ درصد اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا این کالاها سهم بالایی در سبد مصرف خانوار دارند و افزایش قیمت آنها بهسرعت به تورم مصرفکننده منتقل میشود.
دامداری سنتی؛ تورم کمتر، ریسک آینده
دامداری سنتی در مقایسه با سایر بخشها تورم ملایمتری را تجربه کرده است؛ تورم نقطهبهنقطه ۴۵.۳ درصد و تورم سالانه ۳۷.۵ درصد. با این حال، تجربه اقتصاد ایران نشان میدهد که افزایش هزینه خوراک دام و نهادهها معمولاً با وقفه زمانی در قیمت گوشت، لبنیات و سایر محصولات دامی منعکس میشود. بنابراین، این بخش میتواند منبع تورم آتی در بازار مواد غذایی باشد.
ناهمگونی تورم و چالش سیاستگذاری
کمترین میزان تورم مربوط به پرورش بز و بزغاله سنتی با تورم نقطهبهنقطه ۱۶.۵ درصد و تورم سالانه ۱۸.۴ درصد است. این اختلاف چشمگیر میان زیربخشها نشاندهنده ناهمگونی شدید فشار هزینهها در کشاورزی است. در چنین شرایطی، سیاستهای یکنواخت مانند یارانههای عمومی یا قیمتگذاری دستوری، نهتنها کارآمد نیستند، بلکه میتوانند به اختلال در تخصیص منابع و کاهش انگیزه تولید منجر شوند.
هشدار جدی برای اقتصاد ایران
دادههای مرکز آمار از تورم بخش کشاورزی در پاییز ۱۴۰۴ نشان میدهد این بخش به یکی از موتورهای اصلی بازتولید تورم تبدیل شده و تداوم این روند، به معنای تشدید تورم غذایی، افزایش فشار معیشتی بر دهکهای پایین و افزایش ریسک کاهش تولید است.