ایمان عظیمی
اقبال عمومی و حتی هیستریک فیلمسازان و صاحبان ارگانی آثار به ساخت فیلمهای زندگینامهای در این سالها شدت گرفته است. دورنمای این رویکرد اگرچه خوشایند بهنظر میرسد، اما حامل یک تهدید بزرگ برای کلیت سینمای نحیف ایران محسوب میشود. دغدغه تولید فیلم برای قهرمانان ملی-مذهبی از شهید علی هاشمی گرفته تا شهید احمد متوسلیان و شیرودی قابل ستایش است، اما رویه موجود در پرداختن به قصه این شهدا بهگونهای است که مخاطب را از هر فیلمی که اسم دفاع مقدسی و بایوگرافیکال را بر آن بگذاریم دلزده خواهد شد.
روزگاری میگفتند که چرا شهدا و رزمندگان جنگ تحمیلی را قدسی نشان میدهید، درحالیکه تصویر بازنمایی شده از این عزیزان در فضا و اتمسفر امروز سینمای ما بسیار غیرواقعیتر از آن ایام است؛ بهگونهای که حتی روایت سینمایی منطبق بر واقعیت بیرونی از سرداران جنگ هم نمیتواند با ضربوزور چیزی را عوض کند. تمایل عجیب این فیلمها به نمایش نرمال بودن شهدای بزرگ انقلاب اسلامی نسبت مستقیمی با هویتزدایی از ایشان دارد، اما خوشبختانه میتوان به جرات و صادقانه گفت که «کوچ» بهعنوان اولین فیلم بلند «محمد اسفندیاری»، خلاف مسیر رودخانه حرکت میکند و هویت قهرمانش را با تبدیل او به یک کاراکتر هالیوودی مخدوش نمیکند.
کوچ روایت صادقانهای از تبدیل شدن یک اسم عام به بزرگترین کابوس آمریکا در این سالهاست. مروری بر رشد فکری یک پسر روستایی به شهید سپهبد «قاسم سلیمانی». این اثر بدون عیب و ایراد نیست ولی آنقدر از نکات مثبت برخوردار است که میتوان بهراحتی از ماندگاریاش در میان آثار بایوگرافیکال صحبت کرد. کوچ در اندازه کادربندی شبیه به آثار «وس اندرسون» و از حیث مضمونی نزدیک به لحن فیلمهایی نظیر «نفس» و «بچه مردم» است، اما برخلاف فیلم نرگس آبیار اگزوتیک نمیشود.
فیلمساز علاقهاش به کاراکتر شهید سلیمانی را در زیست خود درونی کرده و این مهم از نوع رابطهاش با فضا و آدمهای درام بهخوبی قابل مشاهده است. سوای این، تقطیع و ترکیببندی نماها در کوچ به استادانهترین شکل ممکن خود به ثمر نشسته، انگارنهانگار که ما با یک کارگردان فیلماولی طرف هستیم. کاشتهای موجود در فیلمنامه، تاکید بر جزئیات و حتی پرهیز از اسطورهسازی از دیگر نکات مثبت این اثر زندگینامهای متفاوت و دگرگونه به حساب میآید. قاسم سلیمانی نقطه قوت و ضعف را توام با یکدیگر دارد و از آن مهمتر هویتش هم گروگان سلیقه طبقه متوسط در تماشای پیوسته آنچه زندگی معمولی مینامند قرار نمیگیرد.
فیلم بلند داستانی کوچ در امتداد فیلم کوتاه سیزدهسالگی (هر دو بهکارگردانی محمد اسفندیاری) تلاشی برای احیای پرترهای دقیق به مخاطبان از شهدای انقلاب اسلامی است که میتواند برای باقی فیلمسازان تبدیل به الگو شود./نوبنیاد