اندیشکده «شورای اروپایی روابط خارجی» در این گزارش مینویسد: عمده رؤسای جمهوری آمریکا که اکنون دونالد ترامپ نیز به آنها اضافه شده است، از سال ۱۹۷۹ تاکنون مجبور بودهاند که در محاسبات خود این پرسش را در نظر بگیرند که آیا میتوان جمهوری اسلامی ایران را با نیروی نظامی سرنگون کرد یا خیر. پس از اعتراضات گسترده اخیر در ایران که درونمایه اقتصادی و معیشتی داشت، ترامپ موذیانه خطاب به ایرانیان مدعی شد که «کمک در راه است.»
با وجود این، هدف پایانی ترامپ در قبال ایران همچنان غیرقابل پیشبینی است. از زمان آغاز اعتراضات در اواخر دسامبر ۲۰۲۵، ترامپ به دفعات ایران را به اقدام نظامی تهدید کرده و همزمان باب دیپلماسی را باز نگه داشته است. در روزهای اخیر، جنگندهها و ناوهای جنگی آمریکایی وارد خاورمیانه شدهاند؛ اقدامی که قوای تهاجمی، دفاعی و بازدارندگی واشنگتن را افزایش میدهد و احتمالا اهرم فشار آن را در مذاکرات دیپلماتیک تقویت میکند.
با این حال، پس از تجربههای دردناک افغانستان، عراق، لیبی و سوریه، آمریکا و اروپا باید نسبت به محدودیتهای نفوذ غرب و مخاطرات جنگی طولانیمدت با ایران واقعبین باشند. خطرات مداخله نظامی بیشتر بسیار جدی است.
یکی از نگرانیهای بدیهی آمریکا و کشورهای اروپاییِ دارای منافع مهم در منطقه، خطر «پیامدهای پیشبینینشده» است. اگر آمریکا حملات گستردهای را آغاز کند و احتمالا تغییر رژیم را هدف نهایی آن قرار بدهد، بهاحتمال زیاد تهران در سال منتهی به انتخابات میاندورهای در آمریکا، با هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی مستقر در سراسر خاورمیانه، هزینه سیاسی آن را برای ترامپ افزایش خواهد داد. افزون بر این، ارتش ایران برای حمله احتمالی(تلافیجویانه) به تاسیسات نفتی منطقه و مختل کردن کشتیرانی بینالمللی در تنگه هرمز، توان عملیاتی مورد نیاز را دارد و چنین اقدامی میتواند به افزایش شدید قیمت جهانی انرژی و کالا بینجامد. ایران همچنین قادر است تا شبکه هرچند تضعیفشده اما همچنان مسلحِ متحدان منطقهای خود را برای هماهنگی حملات علیه متحدان آمریکا بهویژه اسرائیل فعال کند که البته این فقط به اسرائیل محدود نمیشود.
به نوشته این اندیشکده، «ایران در جریان جنگ ۱۲روزه در ژوئن ۲۰۲۵(خرداد ۱۴۰۴)، به اقدامات تشدیدکننده تنش که در بالا اشاره شد، متوسل نشد. با این حال، در صورتی که ثبات حاکمیت با تهدیدی بیسابقه و وجودی، جمهوری اسلامی احتمالا قبل از آنکه ورقهایش را از دست بدهد، از تمام آنها استفاده خواهد کرد. در حالی که ممکن است ایران بیشترین آسیب را از یک درگیری منطقهای متحمل شود، بعید است که ترامپ برنده از آن بیرون بیاید و به آن ضربه «قاطعی» که بهدنبال آن است، دست پیدا کند.»
آمریکا باید این مخاطرات را در برابر درصد موفقیت بسنجد. مداخله نظامی آمریکا در شرایط مشابه طی دو دهه گذشته نشان میدهد که نتیجه غالبا خونریزی و بیثباتی بیشتر بوده، اقتصادها را تضعیف کرده است.
به عنوان مثال، مداخله آمریکا در لیبی به هرجومرج و تجزیهای منجر شد که همچنان ادامه دارد و عملیاتهای پرهزینه مخفی آمریکا در سوریه خشونت و افراطگرایی را تشدید کرد. پس از جنگهای داخلی طولانی و خونین که بسیاری از کشورهای خارجی با هدف تحصیل منافع خود در آن دخالت کردند، لیبی و سوریه عملا تجزیه و چندپاره شدهاند و هر دو جنگ، به موج بزرگ مهاجرت به اروپا دامن زدند.
جنگ در ایران به احتمال زیاد بهمراتب دشوارتر خواهد بود. دستگاه نظامی ایران به سادگی دچار فروپاشی نخواهد شد؛ در واقع، بهرغم ضربه واردشده به مرکز فرماندهی و کنترل این دستگاه در جنگ ۱۲روزه، همچنان منسجم است. ناگفته نماند که برای بخشهایی از نهادهای امنیتی، اقدام برای تغییر رژیم با حمایت خارجی، بخشی از یک «جنگ مقدس» تلقی خواهد شد.
در نهایت اینکه، ایران به لحاظ مساحت بزرگتر از آن است که بتوان ریسک فروپاشی آن را پذیرفت. وسعت قلمرویی ایران و جمعیت بیش از ۹۰ میلیونی آن، در منطقه بیهمتاست. ایران به طور تقریبی چهار برابر عراق وسعت دارد و جمعیت آن ۳.۵ برابر در زمان حمله سال ۲۰۰۳ آمریکا به این کشور است. جمعیت لیبی در زمان مداخله نظامی سال ۲۰۱۱ ناتو، ۱۵ برابر کمتر از جمعیت کنونی ایران بود. این مولفهها بدان معناست که آمریکا یا ناتو به منظور استفاده پایدار از ابزار نظامی برای تغییر رژیم در ایران، با چالشی بهمراتب بزرگتر از سایر نقاط مواجه هستند. افزون بر این، بهرغم تنشها با تهران، همسایگان عرب ایران به همراه ترکیه بهشدت نسبت به مداخله نظامی آمریکا در ایران، به ترامپ هشدار دادهاند.