جنگ داخلی یمن که در ابتدا با هدف مقابله با پیشروی انصارالله و بازگرداندن دولت مستعفی آغاز شد، اکنون بیش از هر زمان دیگری صحنه بروز اختلافات میان بازیگران مداخله گر منطقهای شده است. در این میان، شکاف منافع میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی ـ دو ضلع اصلی ائتلاف مداخلهگر در یمن ـ بهویژه در مناطق شرقی و جنوبی این کشور، وارد مرحلهای آشکارتر شده است؛ مناطقی که تا پیش از این بهعنوان حوزه نفوذعربستان در یمن شناخته میشدند.
پیشروی شورای انتقالی جنوب؛ نقطه آغاز تنش جدید
محور اصلی اختلافات اخیر، پیشروی نیروهای شورای انتقالی جنوب (STC) ـ گروهی که از حمایت سیاسی، مالی و نظامی امارات برخوردار است ـ در استانهای جنوبی و شرقی یمن، بهویژه حضرموت و المهره است. این تحرکات با واکنش متفاوت ریاض و ابوظبی همراه شده و عملاً اختلاف راهبردی دو کشور را به سطح رسانهای و میدانی کشانده است.
تهدید مستقیم ریاض؛ پیام صریح وزیر دفاع عربستان
در همین چارچوب، عربستان سعودی بهصورت علنی خواستار عقبنشینی نیروهای شورای انتقالی جنوب از مناطق شرقی یمن شد. خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، در موضعگیری کمسابقهای، این شورا را به تشدید تنش و بیثباتسازی متهم کرد و هشدار داد که ادامه این روند میتواند با واکنش نظامی مواجه شود.
وزیر دفاع عربستان در پیامی تأکید کرد:«زمان آن رسیده است که شورای انتقالی جنوب به صدای عقل و خرد گوش داده و به تلاشهای میانجیگری برای پایان دادن به درگیریها پاسخ دهد.»
او همچنین تصریح کرد:«شورای انتقالی جنوب باید به این تنشزاییها پایان داده و عناصر خود را از اردوگاههای استانهای حضرموت و المهره خارج کند.»
خالد بن سلمان با اشاره به آینده سیاسی یمن افزود:«مسئله جنوب یمن بخشی از هر راهکار سیاسی جامع خواهد بود؛ این موضوع نه فراموش میشود و نه به حاشیه رانده خواهد شد و تنها از مسیر اجماع قابل حل است.»
سکوت معنادار امارات؛ حمایت غیرمستقیم از STC
در مقابل این موضعگیری صریح ریاض، امارات متحده عربی در بیانیهای رسمی از پاسخ مستقیم به درخواستها و تهدیدات عربستان خودداری کرد. وزارت خارجه امارات تنها بر «تعهد این کشور به حمایت از ثبات، امنیت و توسعه در یمن» تأکید کرد؛ موضعی محتاطانه که از نگاه ناظران، نشانهای از تداوم اختلافات راهبردی میان دو متحد سابق تلقی میشود.
شورای انتقالی؛ از عضو ائتلاف تا بازیگر مستقل
شورای انتقالی جنوب در ابتدای شکلگیری جنگ یمن، بخشی از ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی بود که در سال ۲۰۱۵ وارد جنگ شد. اما این شورا بهتدریج از چارچوب ائتلاف فاصله گرفت و تمرکز خود را بر پروژه استقلال جنوب یمن معطوف کرد؛ پروژهای که کنترل بنادر، مراکز راهبردی و بهویژه شهر عدن، در قلب آن قرار دارد.
تغییر موازنه قدرت در شرق و جنوب یمن
پیشرویهای اخیر نیروهای شورای انتقالی جنوب، موازنه قدرت در شرق و جنوب یمن را بهطور محسوسی تغییر داده است. این مناطق به دلیل برخورداری از منابع نفتی، موقعیت ژئوپلیتیکی حساس و دسترسی به مسیرهای لجستیکی، از اهمیت بالایی در معادلات داخلی و منطقهای برخوردارند.
بر اساس گزارشهای میدانی، نیروهای شورای انتقالی موفق شدهاند کنترل شماری از میادین نفتی و پادگانهای نظامی را که پیشتر در اختیار نیروهای وابسته به دولت مستعفی یا قبایل مورد حمایت عربستان بود، در دست بگیرند.
عملبهوعده؛حملهائتلافسعودیبهکشتیهای اماراتی
شب گذشته عربستان سعودی با انتشار تصاویری از ورود غیرمجاز دو فروند کشتی حامل سلاح و تجهیزات نظامی متعلق به نیروهای شورای انتقالی جنوب یمن، از مبدأ بندر الفجیره امارات به بندر المکلادر شرق یمن ابعاد تازهای از تشدید تنش میان ریاض و ابوظبی را نمایان کرد.
ژنرال ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف عربی-سعودی پشتیبان دولت قانونی یمن (مستقر در عدن)، اعلام کرد این دو کشتی در روزهای شنبه و یکشنبه، با غیرفعالسازی سامانههای ناوبری و بدون دریافت مجوز رسمی از دولت رشاد العلیمی، رئیس شورای رهبری ریاستجمهوری، وارد بندر مکلا شده و اقدام به تخلیه محمولهای از تسلیحات و خودروهای زرهی در اسکله این بندر کردند.
ترکی المالکی گفت این محمولهها روز دوشنبه و در پی درخواست رشاد العلیمی، هدف حملات هوایی نیروی هوایی عربستان قرار گرفتند. این اقدام همزمان با پایان مهلتی صورت گرفت که ریاض پیشتر به شورای انتقالی جنوبی داده بود و بهعنوان نخستین اقدام عملی عربستان در مقابله با منافع این شورا ارزیابی میشود.
سخنگوی ائتلاف سعودی با تأکید بر محدود بودن این عملیات، تصریح کرد که ورود کشتیها بدون هماهنگی با ائتلاف و خارج از چارچوبهای مورد تأیید دولت قانونی یمن انجام شده است.
️ هدف قرار دادن کشتیهای اماراتی حامل تسلیحات اعلامنشده پیامی هشداردهنده به ابوظبی محسوب میشود.
تصویری از حمله شب گذشته ائتلاف سعودی به کشتی های اماراتی در بندر المکلا شرق یمن
نگرانی ریاض؛ تهدید وحدت سرزمینی یمن
عربستان سعودی که همچنان بر حفظ ساختار دولت مرکزی و وحدت سرزمینی یمن تأکید دارد، تحرکات شورای انتقالی را تهدیدی مستقیم علیه روند سیاسی مطلوب خود میداند. ریاض تلاش کرده است از طریق میانجیگری و گفتوگو، این شورا را به بازگشت به چارچوب دولت مرکزی متقاعد کند؛ تلاشی که تاکنون با مخالفت صریح رهبران شورای انتقالی مواجه شده است.
رقابت نیابتی در میدان؛ تضعیف اردوگاه ضدانصارالله
اختلافات میان عربستان و امارات صرفاً به سطح دیپلماتیک محدود نمانده و در میدان عمل نیز به شکل رقابت میان نیروهای تحت حمایت دو کشور بروز یافته است. در برخی مناطق جنوبی، حمایتهای موازی امنیتی و نظامی ریاض و ابوظبی به چندپارگی قدرت محلی و افزایش تنشهای میدانی انجامیده است.این وضعیت، انسجام اردوگاه ضدانصارالله را تضعیف کرده و چشمانداز شکلگیری یک موضع واحد در مذاکرات سیاسی آینده را با ابهام جدی مواجه ساخته است.
پیامدهای محتمل؛ از تنش قبیلهای تا بحران سیاسی
تحلیلگران هشدار میدهند که ادامه این روند میتواند به بروز درگیریهای قبیلهای بر سر کنترل زیرساختهای حیاتی، جادههای اصلی و میادین نفتی منجر شود؛ سناریویی که بر پیچیدگی بحران یمن خواهد افزود.
یمن؛ بخشی از رقابت منطقهای بزرگتر
رقابت عربستان و امارات در یمن را میتوان بخشی از الگوی گستردهتری از رقابت نفوذ دو کشور در مناطقی چون سودان و شاخ آفریقا دانست. در حالی که ریاض بر مدیریت تهدیدات فرامرزی و پیشبرد روند سیاسی انتقالی تمرکز دارد، ابوظبی با اتکا به بازیگران محلی همسو، بهدنبال تثبیت نفوذ خود در مناطق کلیدی جنوب و شرق یمن است.