به گفته عطریانفر، تحولات سالهای اخیر بهویژه رفتارهای خصمانه غرب پیش و پس از درگیریهای نظامی اسرائیل علیه ایران، موجب شده، بخش قابل توجهی از امیدها به گفتوگوی مؤثر و سازنده با غرب از میان برود. او همچنین تصریح کرد که حمایت آشکار غرب از اقدامات اسرائیل موجب سرخوردگی عمیق در میان نخبگان سیاسی ایران شده است.
عضو حزب اصلاحطلب کارگزاران سازندگی در گفتگو با ارگان این حزب، با اشاره به این نکته که در گذشته، بخشی از جریانهای سیاسی کشور همچنان بر ضرورت گفتوگوی جدی با غرب تأکید داشتند، گفت: در شرایط کنونی، این نگاه تا حد زیادی تضعیف شده و میتوان گفت که در میان طیفهای مختلف سیاسی، اعم از اصولگرا و اصلاحطلب، امید چندانی به احیای روابط ایران و غرب باقی نمانده است.
عطریانفر در ادامه، تقویت رویکرد شرقگرایی در سیاست خارجی ایران را پیامد طبیعی این شرایط دانست و افزود: همزمان با کاهش چشمانداز تعامل با غرب، ظرفیت همکاری با کشورهای شرقی، بهویژه روسیه و چین، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
او با بیان اینکه دیپلماتهای ایرانی پیش از این بهصورت مستقل و با رویکردی منعطف، مسیر گفتوگو با غرب را آزمودهاند اما نتیجه مثبتی از این تلاشها حاصل نشده است، گفت: «تشدید فشارهای آمریکا و سیاستهای خصمانه دولت ترامپ، موجب شده گرایش به شرق، بهویژه به روسیه، به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل شود.»
بیزاری فضاهای فکری و فرهنگی از غرب
پیش از این و پس از جنگ 12 روزه، احمد شیرزاد فعال سیاسی اصلاحطلب نیز از تغییر نگاه جدی همفکران خود نسبت به غرب گفته و تصریح کردهبود: در چند روز گذشته توفیق داشتم تعدادی از دوستان و همکاران قدیمی را ملاقات کنم. در این ملاقاتها حس کردم تحول عجیبی در فضای فکری فرهیختگان کشور رخ داده است که از قبل قابل پیشبینی نبود. این تحول را میتوان در یک عبارت کوتاه خلاصه کرد: «بیزاری از زورگویی و قلدرمنشی غربیها».
به گفته شیرزاد، «آنچه جدید به نظر میرسد، حس بیاعتمادی و بدبینی ایجاد شده در فضاهای فکری و محافل فرهنگی فرهیختگان ایرانی نسبت به غربیها یعنی اروپاییها و آمریکاییهاست.»
بیداری غربگراها؟
اذعان فعالان اصلاحطلب و سیاسیون متمایل به غرب به ناامیدی از آمریکا و اروپا پس از جنگ 12 روزه زمانی بیشتر قابل توجه و تامل است که به یاد بیاوریم این جریان در مقاطعی مانند مذاکرات برجام، امضای کری را تضمین میدانست و یا آنگونه که حسین مرعشی دبیرکل حزب کارگزاران در برنامهای تلویزیونی گفته بود، واقعا تصور میکرد «روحانی اگر حاضر میشد با ترامپ سلام علیک کند تمام تحریمها برداشته میشد!»
هر چند رصد مواضع جریان اصلاحات و رسانههای آن در همین ماههای اخیر هم از تداوم رویکرد خیالبافانه بخشی از این جریان در گرایش به غرب حکایت دارد اما مواضع چهرههایی چون عطریانفر و شیرزاد نشان میدهد تغییر نگاه طیفی از غربگرایان جدی است و جریانی که با برجام به خواب رفتهبود شاید با جنگ 12 روزه دارد بیدار میشود.