در شرایطی که نرخ دلار از مرز تاریخی ۲۰۰ هزار تومان عبور کرده و اقتصاد ایران با یکی از سختترین دورههای تورمی خود مواجه است، دولت در جشنواره شهید رجایی از عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، به دلیل آنچه «مدیریت بحران در طول جنگ تحمیلی» خوانده شد، تقدیر کرد؛ اقدامی که با واکنشهای انتقادی گستردهای روبهرو شده است. منتقدان میگویند تقدیر از رئیس کل بانک مرکزی در چنین مقطعی، آن هم در حالی که افت ارزش پول ملی و ثبت رکوردهای تورمی به یکی از مهمترین دغدغههای اقتصادی کشور تبدیل شده، با واقعیتهای عملکردی بانک مرکزی فاصله دارد. این انتقادها البته تنها به نرخ ارز محدود نیست و عملکرد شبکه بانکی در دوره جنگ، اختلال در دسترسی مردم به اسکناس، هک سامانههای بانکی و روند ثبت برخی رکوردهای پولی و تورمی نیز محل پرسش است. در همین حال، اظهارات مسعود پزشکیان و عبدالناصر همتی در این مراسم، بر حاشیههای آن افزود.
بیست و یکمین جشنواره شهید رجایی، صبح دیروز (چهارشنبه ۴ شهریور ۱۴۰۵) با حضور مسعود پزشکیان در سالن اجلاس سران برگزار شد. این جشنواره هر سال با هدف شناسایی و تقدیر از دستگاههای برتر در خدمت رسانی به مردم برگزار میشود. مراسم دیروز اما برخلاف بسیاری از دورههای گذشته، بازتاب رسانهای گستردهای نه تنها در رسانهها، بلکه در شبکههای اجتماعی داشت. علت این بازتاب گسترده اما نه جذابیت محتوا و همدلی مردم با آن، بلکه دستگاههای مورد تقدیر قرار گرفته بود. جنجالی ترین بخش این مراسم، تقدیر از عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی بود.
در متن لوح تقدیری که پزشکیان به همتی داد، «مدیریت بحران در طول جنگ تحمیلی» به عنوان دلیل این انتخاب عنوان شده است. تقدیر از همتی درست در روزهایی انجام شد که ارزش پول ملی به کمترین حد تاریخی خود رسیده است. عبور نرخ دلار از مرز تاریخی 200 هزار تومانی، انتقادها از عملکرد دولت در حوزه اقتصادی خصوصا حفظ ارزش پول ملی را به بالاترین حد خود رسانده است. طی روزهای اخیر نه تنها رسانهها، بلکه شبکههای اجتماعی هم از محتوهای انتقادی نسبت به افت شدید ارزش پولی ملی پر شده است. با وجود اوج گیری انتقادها از عملکرد همتی، تقدیر پزشکیان از همتی، جایگاه و اهمیت افکار عمومی نزد دولتمردان را به وضوح آشکار کرد.
کارنامه جنگی زیر سؤال
انتقادها به بانک مرکزی البته تنها به افت ارزش پولی ملی در روزهای اخیر محدود نمی شود. دولت در حالی از عملکرد همتی در ایام جنگ تقدیر کرده و آن را مصداق «مدیریت بحران» خوانده که اتفاقا بخش مهمی از نابسامانیها در آن ایام، در حوزه مدیریت وی بوده است. در ایام جنگ و زمانی که نیروهای مسلح با همراهی مردم در حال دفاع از وطن بودند، یکی از جنگ زده ترین بخش مناظر در کشور، بخش پولی و بانکی کشور بود. تامین نشدن اسکناس در دستگاههای خودپرداز با وجود تجربه موفق قبلی در جنگ 12 روزه، باعث شد بسیاری از مردم در مبادلات مالی روزمره خود دچار مشکل شوند. در طول جنگ 12 روزه، یکی از اقدامات بانک مرکزی، افزایش فوری حجم تامین اسکناس در دستگاههای خودپرداز بود. اینبار اما با وجود تجربه قبلی، اقدامی در این زمینه نشد و همین غفلت باعث خالی ماندن بسیاری از دستگاههای خودپرداز شد. همچنین افزایش تعداد دستگاههای خودپرداز معیوب در طول جنگ، عامل دیگری در دشوارتر شدن دسترسی مردم به پول نقد بود.
بزرگترین هک بانکی تاریخ در دوره همتی
هک سامانههای چندین بانک بزرگ کشور نیز از دیگر نقاط تاریک عملکرد همتی و مجموعه تحت مدیریت وی است. این اتفاق در حالی رخ داد که بسیاری از کارشناسان و حتی مسئولان کشور از خطر تکرار هک بانکها و شبکههای پرداخت توسط دشمن با هدف مختل کردن زندگی مردم، افزایش نارضایتی و سوءاستفاده از آن هشدار داده بودند. اهمال بانک مرکزی و به طور خاص شرکت ملی انفورماتیک در ایمن سازی سامانههای بانکی و به حداقل رساندن ریسک عملیاتی بانکها، زمینه را برای هک این سامانهها فراهم کرد. بدین ترتیب، بزرگترین هک بانکی تاریخ کشور در دوره مدیریت همتی در بانک مرکزی رقم خورد.
رکوردهای تورمی همتی
شاهکارهای همتی در بانک مرکزی البته به همین موارد ختم نمی شود. همتی از زمان بازگشت به بانک مرکزی، در بسیاری از شاخصها حائز بالاترین رکوردها دست کم در نیم قرن اخیر شده است. بالاترین نرخ رشد نقدینگی و پایه پولی، بالاترین تورم تولیدکننده و مصرف کننده، برخی از مهمترین رکوردهای همتی است که طی هفتهها و ماههای گذشته با انتشار آمارها، به طور مفصل بدان پرداخته شده است.
غیبت در روزهای جنگ
نکته دیگر در رابطه با همتی، غیبت مطلق وی در ایام جنگ است. در جنگ 12 روزه، محمدرضا فرزین رئیس کل پیشین بانک مرکزی با حضور در میدان و حتی بازدید سرزده از شعبات بانکها، تلاش کرد فضای روانی جامعه نسبت به پایداری شبکه بانکی را مدیریت کرده و نسبت به پایداری نظام مالی به مردم اطمینان خاطر دهد. در جنگ 40 روزه اما همتی حتی فراتر از سران قوا که مستقیما مورد تهدید ترور قرار داشتند، از منظر پنهان شده بود.
همتی: شرایط امروز نتیجه تلاشها و دستورات پزشکیان است
رئیس کل بانک مرکزی پس از اعلام بانک مرکزی به عنوان دستگاه برگزیده به عنوان دستگاه برگزیده، به روی صحنه آمد تا تقدیرنامه را از رئیس خود دریافت کند. در این مراسم، بانک مرکزی جایزه «دستگاه برگزیده» بخش یاور فتح بیست و یکمین دوره جشنواره شهید رجایی را با خدمت رسانی به مردم و مدیریت بحران در طول جنگ تحمیلی کسب کرد.
همتی هم پس از دریافت لوح تقدیر خود، در سخنانی معنادار، پزشکیان را عامل شرایط کنونی خواند و گفت: الان شرایطی که ما داریم نتیجه تلاشها، صداقت و دستورات موکد ایشان بوده است.
حواشی اظهارات پزشکیان
حاشیههای مراسم دیروز البته تنها به تقدیر از همتی محدود نشد. اظهارات رئیس دولت نیز مانند همیشه، یکی از محورهای حاشیه بود. تکرار اظهارات شعارگونه، کلی گویی، اشاره به برخی آیات کلام وحی و تفسیر به رای از آنها، برخی از محورهای تکراری اظهارات پزشکیان بود. در کنار این موارد اما، پزشکیان طبق روال معمول خود، اظهارات عجیب و متناقضی هم مطرح کرد. وی در بخشی از سخنان خود اعلام کرد که مشکلات امروز ناشی از فشارهای غیرانسانی و وحشیانهای است که بر کشور اعمال شده است.
تاکید چندباره رئیس دولت بر نقش جنگ در مشکلات اقتصادی، همان خطی است که تیم رسانهای دولت از ماهها قبل آغاز کرده اند تا بدین وسیله، نقش دولت در مشکلات اقتصادی را کمرنگ کرده و خود را از آن مبرا کنند.
انتقاد پزشکیان از پزشکیان
پزشکیان همچنین در بخشی دیگر از اظهاراتش گفت: کسانی باید جلودار باشند که میدانند، میتوانند و باور و ایمان دارند.» بیان این جمله از طرف رئیس دولتی که خودش و کادر مدیریتیش تقریبا هر هفته به ناتوانی خود در مدیریت کشور اذعان میکنند، نکته عجیب دیگری است.
پزشکیان همچنین اظهار داشت: در همه تحلیلهای جهانی، ایران پیروز این میدان شناخته شده است؛ اما گاهی خودمان روایتی میسازیم که گویا شکست خوردهایم.
وی در حالی «روایت شکست» را به سایرین نسبت میدهد که همین دو روز پیش اسکات بسنت، وزیر خزانه داری آمریکا با انتشار اظهارات پزشکیان و قالیباف که در آن به مشکلات اقتصادی و ناتوانی از حل آنها پرداخته بودند، از موفقیت آمریکا در جنگ اقتصادی با ایران ابراز خوشحالی کرده و با نشان دادن نمودار که رسیدن قیمت دلار به 2 میلیون ریال را نشان میداد، نوشت: «پیش به سوی سه میلیون ریال!»
استاندارد دوگانه در ارزیابی دولت
تقدیر پزشکیان از دولت با این استدلال که کشور هنوز ایستاده، استاندارد دوگانه اصلاح طلبان در ارزیابی عملکرد دولتها را بار دیگر نشان داد. این طیف زمانی که خود دولت را در دست داشته باشند، صرف نابود نشدن ایران را نشانه موفقیت خود میخوانند. این در حالی است که همین افراد در زمان دولت شهید رئیسی و دولت احمدی نژاد، با مقایسه ایران با اروپا و آمریکا، نشان دادن برخی عقب ماندگیهای تاریخی را سندی بر شکست آن دولتها عنوان میکردند.