به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ آمارهای جدید مرکز آمار ایران از بازار کار در بهار ۱۴۰۵، تصویری نگرانکننده از وضعیت اشتغال کشور ترسیم میکند؛ تصویری که در آن تقریباً همه شاخصهای اصلی بازار کار در مسیر نامطلوب حرکت کردهاند. تعداد شاغلان نسبت به بهار سال گذشته حدود ۴۵۰ هزار نفر کاهش یافته، شمار بیکاران افزایش پیدا کرده، نرخ بیکاری به ۹.۱ درصد رسیده و در همین حال نزدیک به ۸۰۰ هزار نفر نیز به جمعیت غیرفعال کشور افزوده شدهاند. در کنار این تحولات، صنعت بیشترین ضربه را خورده و بیش از ۶۳۰ هزار شغل صنعتی از بین رفته است؛ اتفاقی که همزمان با افزایش قابل توجه اشتغال ناقص، از دشوارتر شدن شرایط تولید و بازار کار در اقتصاد ایران خبر میدهد. بازار کار معمولاً یکی از نخستین بخشهایی است که آثار رکود، کاهش سرمایهگذاری و افت تولید را نشان میدهد. گزارش جدید مرکز آمار از تحولات بهار ۱۴۰۵ نیز نشان میدهد این بخش با مجموعهای از تغییرات همزمان مواجه شده است؛ از کاهش مشارکت اقتصادی گرفته تا افزایش بیکاری، افت اشتغال صنعتی و رشد اشتغال ناقص. مجموعه این شاخصها حاکی از آن است که بازار کار در نخستین فصل سال، نسبت به مدت مشابه سال گذشته با شرایط دشوارتری روبهرو بوده است.
افت اشتغال؛ مهمترین علامت هشدار
بر اساس آمارهای مرکز آمار، جمعیت شاغل کشور از ۲۴ میلیون و ۶۴۸ هزار نفر در بهار ۱۴۰۴ به ۲۴ میلیون و ۱۹۸ هزار نفر در بهار ۱۴۰۵ کاهش یافته است. به این ترتیب، طی یک سال حدود ۴۵۰ هزار نفر از تعداد شاغلان کشور کاسته شده است. همزمان تعداد بیکاران نیز افزایش یافته است. جمعیت بیکار از یک میلیون و ۹۰۱ هزار نفر به یک میلیون و ۹۴۹ هزار نفر رسیده و نرخ بیکاری نیز از ۷.۳ درصد به ۹.۱ درصد افزایش یافته است. در کنار این موضوع، نرخ مشارکت اقتصادی نیز از ۴۱.۲ درصد به ۴۰.۷ درصد کاهش یافته است؛ موضوعی که نشان میدهد علاوه بر کاهش اشتغال، بخشی از جمعیت نیز اساساً از جستوجوی کار خارج شدهاند.
رشد بیسابقه جمعیت غیرفعال
شاید مهمترین بخش گزارش مرکز آمار، افزایش شدید جمعیت غیرفعال باشد. جمعیت غیرفعال که شامل افرادی است که نه شاغل هستند و نه در جستوجوی کار قرار دارند، از ۳۸ میلیون و ۲۸۷ هزار نفر در بهار سال گذشته به ۳۹ میلیون و ۸۶ هزار نفر در بهار امسال رسیده است؛ یعنی حدود ۷۹۹ هزار نفر به این گروه اضافه شدهاند. در مقابل، جمعیت فعال اقتصادی تنها حدود ۳۳ هزار نفر افزایش یافته است. این ارقام نشان میدهد بخش مهمی از جمعیت در سن کار، به جای ورود به بازار کار، از آن فاصله گرفتهاند؛ موضوعی که میتواند بر نرخ مشارکت اقتصادی نیز اثرگذار باشد.
صنعت؛ بزرگترین بازنده
آمارهای بخشی نیز تصویر قابل توجهی ارائه میکنند. بخش صنعت بیشترین افت اشتغال را تجربه کرده است. تعداد شاغلان این بخش از ۸ میلیون و ۲۶۳ هزار نفر به ۷ میلیون و ۶۳۹ هزار نفر کاهش یافته است؛ یعنی حدود ۶۲۴ هزار شغل صنعتی از بین رفته است. سهم صنعت از کل اشتغال نیز از ۳۳.۸ درصد به ۳۱.۸ درصد رسیده است. در بخش خدمات نیز اشتغال حدود ۱۱۱ هزار نفر کاهش یافته است؛ هرچند سهم این بخش از اشتغال کل از ۵۳.۸ درصد به ۵۳.۴ درصد، تنها اندکی کاهش داشته است. در مقابل، بخش کشاورزی تنها بخشی است که افزایش اشتغال را ثبت کرده است. تعداد شاغلان این بخش حدود ۶۹۸ هزار نفر افزایش یافته و سهم آن از اشتغال کل نیز از ۱۲.۶ درصد به ۱۵.۱ درصد رسیده است.
افزایش بیکاری جوانان و فارغالتحصیلان
یکی دیگر از نکات مهم گزارش، افزایش نرخ بیکاری در گروههای حساس بازار کار است. نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله از ۱۹.۷ درصد به ۲۳.۴ درصد افزایش یافته است. در گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال نیز نرخ بیکاری از ۱۴.۵ درصد به ۱۷.۵ درصد رسیده است. همچنین نرخ بیکاری فارغالتحصیلان آموزش عالی از ۱۰.۴ درصد به ۱۱.۶ درصد افزایش یافته است. افزایش بیکاری در این گروهها اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا معمولاً جوانان و افراد تحصیلکرده نخستین گروههایی هستند که در شرایط رکودی با دشواری بیشتری برای ورود به بازار کار مواجه میشوند.
اشتغال ناقص هم افزایش یافت
گزارش مرکز آمار فقط از کاهش اشتغال سخن نمیگوید، بلکه کیفیت اشتغال نیز تضعیف شده است. تعداد افراد دارای اشتغال ناقص از یک میلیون و ۶۶۰ هزار نفر به ۲ میلیون و ۱۰۳ هزار نفر رسیده است؛ یعنی بیش از ۴۴۰ هزار نفر به جمعیت شاغلان دارای اشتغال ناقص اضافه شدهاند. نرخ اشتغال ناقص نیز از ۶.۶ درصد به ۸.۵ درصد افزایش یافته است. این شاخص نشان میدهد بخشی از شاغلان، با وجود داشتن شغل، ساعات کاری کمتر از حد معمول دارند یا به دنبال افزایش ساعت کار و درآمد خود هستند.
بازار کار زیر فشار سیاستهای رکودزا و جنگ
مجموع شاخصهای منتشرشده از سوی مرکز آمار نشان میدهد بازار کار ایران در بهار ۱۴۰۵ همزمان با چند روند نگرانکننده مواجه بوده است؛ کاهش تعداد شاغلان، افزایش بیکاری، افت نرخ مشارکت اقتصادی، رشد جمعیت غیرفعال، افزایش اشتغال ناقص و کاهش قابل توجه اشتغال در بخش صنعت. همزمان، افزایش نرخ بیکاری جوانان و فارغالتحصیلان نیز نشان میدهد فشار بازار کار تنها محدود به یک گروه خاص نیست. برآیند این آمارها بیانگر آن است که بازار کار در نخستین فصل سال، تحت تأثیر کاهش فرصتهای شغلی و افت ظرفیت اشتغال، شرایط دشوارتری را نسبت به بهار سال گذشته تجربه کرده است.
شاید در نگاه اول، تمام این اتفاقات به جنگ نسبت داده شود؛ اما بررسی آمارهای دیگر نشان میدهد رکود تدریجیِ ایجادشده از حدود دو سال پیش، عامل دیگری است که در وضعیت نابسامان کنونی بازار کار نقش جدی داشته است. آخرین گزارشهای بانک مرکزی و مرکز آمار نشان میدهد رشد بخش غیرنفتی اقتصاد کشور در سال گذشته زیر صفر بوده است. این یعنی اقتصاد ایران از وضعیت رونق فاصله گرفته و در حالت رکودی قرار دارد. در چنین شرایطی، تضعیف شاخصهای مختلف بازار کار، حتی در نبود جنگ هم قابل پیشبینی بود.
دولت باید برنامه هفتم را دقیق اجرا کند
میثم ظهوریان، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، میگوید: ایجاد اشتغال پایدار یکی از مهمترین اولویتهای اقتصاد کشور است که تحقق آن نیازمند برنامهریزی دقیق، حمایت از تولید و بهبود فضای کسبوکار است. هرگونه رشد اقتصادی بدون ایجاد فرصتهای شغلی پایدار نمیتواند به بهبود معیشت مردم منجر شود؛ بنابراین دولت باید برای محقق شدن این موضوع، قانون برنامه هفتم را موشکافانه اجرایی کند. نقدینگی باید به سمت بخشهای مولد هدایت شود؛ البته اگر ارکان مختلف دولت پای کار نیایند، چنین موضوعاتی محقق نخواهد شد.