به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ انتشار شایعاتی درباره افزایش ۱۰۰ درصدی قیمت نرخ سوم بنزین (کارت جایگاه)، موجی از واکنشها را در جامعه و مجلس برانگیخته است. این در حالی است که کارشناسان معتقدند ریشه ناترازی بنزین، صرفاً به قیمت محدود نمیشود و حل این بحران، نیازمند مجموعهای از اصلاحات ساختاری در حوزه مصرف، حملونقل، خودرو و نظام تخصیص سوخت است؛ اصلاحاتی که بدون اقناع افکار عمومی، میتواند هزینههای اقتصادی و اجتماعی سنگینی برای کشور به همراه داشته باشد.
فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت در نشست خبری دیروز (سهشنبه ۶ مرداد)، از کاهش سهمیه دوم بنزین از ۷۰ به ۵۰ لیتر خبر داد و گفت: دولت از قبل برنامه اصلاح نظام عرضه بنزین را در دستور کار داشت. در همین راستا، در آذرماه قیمت بنزین با کارت جایگاه به ۵ هزار تومان افزایش یافت. همچنین در ایام جنگ، سهمیه دوم بنزین با نرخ ۳ هزار تومان که پیش از آن ۱۰۰ لیتر بود، ابتدا به ۷۰ لیتر و اکنون به ۵۰ لیتر کاهش یافته است. این سهمیه ۵۰ لیتری همچنان با قیمت ۳ هزار تومان عرضه میشود و مصرف مازاد بر آن با نرخ جایگاه، یعنی پنج هزار تومان، محاسبه خواهد شد. وی افزود: تاکنون هیچ تصمیم نهایی درباره تغییر قیمت بنزین جایگاهی اتخاذ نشده و هر زمان چنین تصمیمی نهایی شود، بهصورت رسمی اطلاعرسانی خواهد شد.
اظهارات سخنگوی دولت موجی از نگرانی را در افکار عمومی ایجاد کرد. هرچند تصمیم دولت تنها به محدود شدن سهمیه دوم خلاصه میشود، اما تجربه تلخ افزایش غافلگیرانه قیمت در دولت روحانی و در همین دولت چهاردهم (نرخ سوم ۵ هزار تومانی در آذر سال ۱۴۰۴)، نگرانیها درباره تکرار فاجعه بنزینی سال ۱۳۹۸ را زنده کرده است. همین نگرانیها باعث شد که روز گذشته، موجی از واکنشها نسبت به اظهارات سخنگوی دولت و احتمال افزایش قیمت بنزین در شرایط فعلی کشور شکل بگیرد.
تذکر بهارستان به پاستور
نشست علنی و مجازی دیروز مجلس نیز تحت تأثیر اخبار بنزین قرار گرفت. حسینعلی حاجیدلیگانی، نایب رئیس کمیسیون اصل نود مجلس در تذکری با اشاره به انتشار اخباری درباره احتمال افزایش قیمت بنزین گفت: صداهایی درباره افزایش قیمت بنزین شنیده میشود که نگرانکننده است؛ چراکه افزایش قیمت بنزین بر تمام کالاها و خدمات اثر میگذارد و موجب افزایش قیمتها میشود. علی نیکزاد نایبرئیس مجلس در پاسخ حاجیدلیگانی درباره قیمت بنزین گفت: روز گذشته جلسهای با سید حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور درباره موضوع بنزین برگزارش شد. طبق توضیحات پورمحمدی، دو راه بیشتر وجود ندارد؛ یا سهمیه بنزین جابهجا شود یا قیمت بنزین افزایش پیدا کند. وی با بیان اینکه دولت موضوع تصمیمگیری درباره بنزین را به پورمحمدی محول کرده است، تصریح کرد: طبق توضیحات رئیس سازمان برنامه و بودجه، افزایش قیمت بنزین منتفی است و جابهجایی سهمیه انجام خواهد شد.
مخالفت وزیر نفت با تصمیم دولت
محسن پاکنژاد وزیر نفت پیشتر در ۱۷ خرداد امسال، در نشست مجازی مجلس با اشاره به ناترازی میان تولید و مصرف بنزین در کشور و وجود راهکارهایی برای کنترل مصرف گفت: وظیفه وزارت نفت تولید، تأمین، انتقال و توزیع سوخت است، اما برای رهایی از مشکل تأمین سوخت نیازمند همراهی مردم هستیم. او با بیان اینکه راهکارهای دیگری هم برای مدیریت سوخت در حال انجام است، تاکید کرد: اکنون نمیتوان تنها قیمتهایی را برای سوخت مطرح کرد؛ زیرا شرایط اقتصادی و اجتماعی پاسخگو نیست و مشکل را هم حل نمیکند. راهکارهایی نظیر اینکه بهازای هر کد ملی سوخت تخصیص داده شود، مطلوب است؛ زیرا عدالت اجتماعی رعایت میشود؛ البته نمیدانم زیرساخت چنین طرحی چه زمانی آماده میشود.
شایعه دو برابر شدن نرخ سهمیه سوم
میانگین مصرف روزانه بنزین در سال جاری حدود ۱۳۰ میلیون لیتر در روز اعلام شده، البته در برخی روزهای نیز به ۱۳۵ میلیون لیتر نیز نیز رسیده است. متوسط تولید روزانه بنزین در تیرماه امسال با احتساب تولید پالایشگاهها و بنزین پتروشیمیها به حدود ۱۲۰ میلیون لیتر رسیده؛ این آمار نشان میدهد کسری مصرف بنزین حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتر در روز است. در همین حال برخی رسانهها طی دو روز گذشته از موافقت سران قوا برای افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان خبر دادهاند. هرچند تغییر قیمت به صورت تا کنون تایید نشده اما ۱۰ هزار تومان در فضای رسانهای مطرح است. این خبر نگرانیهای بسیاری را در میان مردم، کارشناسان و فعالان سیاسی و اجتماعی برانگیخت. در شرایطی که تورم بیسابقه، معیشت مردم را بیش از هر زمان دیگری دشوار کرده و همچنین در میانه جنگی که دشمن از هرگونه فرصتی برای ایجاد شکاف میان مردم و حاکمیت بهرهبرداری میکند، هرگونه تغییر قیمت بنزین میتواند هزینه گزافی به کشور تحمیل کند.
برآوردهای نهادهای اقتصادی دولت نشان میدهد این افزایش قیمت میتواند مصرف بنزین را حدود ۶ میلیون لیتر در روز کاهش دهد. از آنجا که دو برابر شدن نرخ سهمیه سوم بنزین نیز کمک چندانی به حل مسئله ناترازی بنزین و کسری بودجه دولت نمیکند، به گواه بسیاری از کارشناسان، نامعادلهای است که هزینه آن به مراتب بیش از دستاوردهای آن است. فاصله قابلتوجه قیمت داخلی با قیمتهای منطقهای، رشد مصرف ناشی از فرسودگی ناوگان حملونقل، مصرف بالای خودروهای داخلی و استمرار قاچاق سوخت، عواملی هستند که تنها با افزایش محدود قیمت اصلاح نخواهند شد. هرگونه تغییر قیمتی در شرایط کنونی میتواند انتظارات تورمی را تشدید کرده و موج جدیدی از افزایش قیمت کالاها و خدمات را به دنبال داشته باشد. از سوی دیگر، با توجه به تجربههای گذشته، هرگونه اصلاح قیمتی بدون آمادهسازی افکار عمومی و بدون ارائه بستهای جامع از راهکارهای جبرانی، خطر ایجاد التهاب اجتماعی و کاهش اعتماد عمومی را افزایش میدهد؛ هزینهای که ممکن است بسیار بیشتر از منافع احتمالی آن برای دولت باشد.
هشدار معاون اجرایی شهید رئیسی
محسن منصوری معاون اجرایی دولت شهید رئیسی نیز در واکنش به اخبار منتشرشده درباره احتمال افزایش قیمت بنزین و همچنین اظهارات سخنگوی دولت در صفحه شخصی خودش در شبکه ایکس نوشت: سابقه تغییر قیمت بنزین، حتی در حالت ثبات کامل کشور، همیشه چالشآفرین و بحرانزا بوده و تبعات مختلف اقتصادی، اجتماعی و امنیتی در پی داشته است. او تأکید کرد: فارغ از اینکه تغییر قیمت بنزین تصمیم درستی هست یا نه، آنچه بدیهی است این است که این تغییر در شرایط فعلی کشور، بههیچوجه به مصلحت نبوده و عواقب سنگینی خواهد داشت. چنانچه مسئولان امر نسبت به اصل موضوع افزایش قیمت بنزین به جمعبندی رسیدهاند، انتظار از متولیان این است که زمان اجرا به وقت مناسبی موکول شود.
بنزین؛ باروت تورم در اقتصاد جنگی
رمضانعلی سنگدوینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس، میگوید: مجلس و کمیسیون انرژی در وضعیت فعلی که کشور در شرایط جنگی قرار دارد، زمان را برای افزایش قیمت بنزین مناسب نمیدانند. امروز کشور در شرایط خاصی است و مردم نیز از نظر معیشتی با دشواریهایی مواجه هستند؛ بنابراین در چنین فضایی، هرگونه تصمیم برای افزایش قیمت بنزین میتواند آثار مستقیم و گستردهای بر هزینههای حملونقل، قیمت کالاهای اساسی و مجموع هزینههای زندگی مردم بر جای بگذارد. افزایش قیمت بنزین صرفاً به یک قلم سوخت محدود نمیماند، بلکه بهصورت زنجیرهای بر بخشهای مختلف اقتصادی اثر میگذارد و در نهایت، فشار آن متوجه عموم مردم میشود.
کارشناسان نیز میگویند راهکارهای قیمتی به تنهایی در مصرف بنزین معجزه نمیکند و تجربه سالهای گذشته نیز این واقعیت را اثبات کرده است. در اقتصادی که با تورم مزمن، ناوگان فرسوده، حملونقل عمومی ناکارآمد و پالایشگاههای قدیمی مواجه است، افزایش قیمت بنزین فقط فشار بیشتری بر معیشت مردم وارد میکند، بیآنکه کاهش پایداری در مصرف ایجاد شود.