به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ بازار جهانی نفت دیروز (چهارشنبه) بار دیگر با جهشی قابلتوجه روبهرو شد و بهای نفت خام برنت، با عبور از مرز ۹۴ دلار در هر بشکه، به بالاترین سطح خود در بیش از یک ماه گذشته رسید. معاملهگران، تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه، نگرانی از اختلال در مسیرهای اصلی انتقال نفت (تنگه هرمز) و افزایش ریسک عرضه را مهمترین عوامل این صعود عنوان کردند. بر اساس معاملات دیروز، قیمت نفت برنت در مقاطعی تا محدوده ۹۵.۴۷ دلار نیز افزایش یافت، در حالی که نفت خام آمریکا (WTI) به بالای ۸۶ دلار رسید. بازار نفت پس از آغاز دوباره تنشها در خلیج فارس طی هفتههای گذشته، بیش از ۲۰ درصد رشد کرده و دوباره به یکی از مهمترین کانونهای نگرانی اقتصاد جهانی تبدیل شده است. رویترز گزارش داده که تشدید درگیریها میان ایران و آمریکا و افزایش نگرانیها درباره امنیت تردد نفتکشها در تنگه هرمز و بابالمندب، ریسک عرضه نفت را بهشدت افزایش داده است. برخی شرکتهای کشتیرانی نیز مسیر حرکت نفتکشهای خود را تغییر دادهاند یا با تأخیر عمل میکنند؛ موضوعی که بازار را نسبت به کمبود عرضه حساستر کرده است.
والاستریت ژورنال نیز در گزارشی تأکید کرده که نگرانی از اختلال در صادرات نفت خاورمیانه، مهمترین محرک رشد قیمتها بوده و در صورت ادامه تنشها، نفت برنت حتی میتواند بار دیگر از مرز ۱۰۰ دلار نیز عبور کند. تحلیلگران این نشریه معتقدند هرگونه اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز، پیامد مستقیمی بر بازار جهانی انرژی خواهد داشت. به گزارش خبرگزاری فرانسه، سرمایهگذاران علاوه بر نگرانیهای عرضه، تحولات نظامی و اظهارات مقامات آمریکایی درباره ادامه عملیات نظامی را نیز با دقت دنبال میکنند. همین موضوع باعث شده است که حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی دوباره به قیمت نفت بازگردد و بازار وارد فاز جدیدی از نوسان شود.
افزایش قیمت نفت تنها بازار انرژی را تحت تأثیر قرار نداده است. رشد بهای نفت موجب افزایش نگرانیها درباره بازگشت فشارهای تورمی در اقتصادهای بزرگ شده است. مارکتواچ گزارش داده که همزمان با جهش نفت، بازده اوراق خزانهداری آمریکا نیز افزایش یافته است، زیرا سرمایهگذاران نگران هستند که رشد هزینه انرژی، روند کاهش تورم را متوقف کرده و بانک مرکزی آمریکا را به حفظ یا حتی افزایش نرخ بهره وادار کند. در همین حال، برخی تحلیلگران معتقدند بازار نفت اکنون بیش از هر زمان دیگری به اخبار سیاسی واکنش نشان میدهد. اگر تنشهای ژئوپلیتیکی کاهش یابد، بخشی از افزایش اخیر قیمتها میتواند اصلاح شود، اما در صورت تداوم تهدید مسیرهای انتقال نفت یا گسترش دامنه درگیریها، احتمال عبور دوباره نفت از مرز ۱۰۰ دلار دور از انتظار نخواهد بود.
جنگ ایران تورم جهانی را دو برابر میکند
قیمت نفت در حالی به محدوده ۹۵ دلار رسید که کارشناس ارشد بانک جهانی هشدار داد تداوم جنگ ایران میتواند تورم جهانی را دو برابر کند. ایندرمیت گیل، اقتصاددان ارشد و رئیس گروه کارشناسان اقتصادی بانک جهانی، در گفتوگویی که برای اولین بار پس از تشدید تنشها بین ایران و آمریکا و فروپاشی آتشبس انجام شده، گفت: ادامه جنگ در منطقه میتواند رشد اقتصادی جهان را به نصف کاهش دهد و تورم را به سطحی خطرناک برساند. گیل در مصاحبه با رویترز بیان کرد: بانک جهانی به دلیل وضعیت مبهم و پرابهام حاکم بر جنگ در خاورمیانه، سه سناریوی مختلف را در پیشبینیهای اقتصادی خود لحاظ کرده است. اما آنچه نگرانکننده است، این است که بدترین سناریو، یعنی ادامه جنگ به مدت شش ماه یا بیشتر، اکنون بسیار محتمل به نظر میرسد و دارد به واقعیت نزدیک میشود. بر اساس این سناریوی بدبینانه، اگر جنگ در منطقه ادامه پیدا کند و زیرساختهای نفتی آسیب ببینند، نرخ رشد اقتصادی جهان از ۲.۹ درصد پیشبینیشده به تنها ۱.۳ درصد سقوط خواهد کرد؛ این یعنی رشد اقتصادی جهان به کمتر از نیمی از آنچه قبلاً انتظار میرفت، کاهش مییابد.
اقتصاددان ارشد بانک جهانی تأکید کرد: ادامه جنگ، زنجیرهای از پیامدهای اقتصادی را به دنبال خواهد داشت. اولین و مهمترین پیامد، شعلهور شدن آتش تورم است. در همین حال و بر اساس محاسبات بانک جهانی، در سناریوی ادامه جنگ به مدت شش ماه، نرخ تورم جهانی به ۴.۵ درصد خواهد رسید که این یعنی افزایش قابلتوجه قیمتها و کاهش قدرت خرید مردم در سراسر جهان. اما پیامدهای جنگ تنها به گرانی قیمتها محدود نمیشود. گیل هشدار داده که آسیب به زیرساختهای نفتی منطقه، زنجیره تأمین مواد غذایی را نیز مختل خواهد کرد. دلیل این ادعا ساده است؛ حمله به تأسیسات نفتی، تولید و حملونقل کودهای شیمیایی، هلیوم و گوگرد را که برای کشاورزی ضروری هستند، با اختلال مواجه میکند. این موضوع به نوبه خود میتواند به بحران غذا در بسیاری از کشورها دامن بزند.
تهدیدی برای کشورهای بدهکار
یکی دیگر از پیامدهای زنجیرهای جنگ که گیل به آن اشاره کرده، افزایش نرخ بهره در جهان است. وقتی تورم بالا میرود، بانکهای مرکزی برای کنترل آن، نرخ بهره را افزایش میدهند. این موضوع برای کشورهایی که بدهیهای سنگینی دارند، بسیار خطرناک است؛ چون هر چه نرخ بهره بیشتر شود، هزینه بازپرداخت وامها هم بیشتر میشود و این کشورها را در تنگنای مالی قرار میدهد. اقتصاددان ارشد بانک جهانی به وضعیت وخیم کشورهای فقیر نیز اشاره کرده و گفته است که این کشورها که هنوز از تبعات همهگیری کرونا بهبود نیافتهاند، بیش از دیگران در معرض آسیبهای جنگ هستند. بر اساس گزارش بانک جهانی، ۴۰ درصد از کشورهای با درآمد پایین و متوسط، یا در حال حاضر درگیر بحران بدهی هستند یا در معرض خطر جدی سقوط به این بحران قرار دارند. گیل این تعداد را ۳۲ کشور اعلام کرده و هشدار داده که افزایش نرخ بهره میتواند به سرعت بر تعداد این کشورها بیفزاید. او تأکید کرده که به محض افزایش تورم و به تبع آن نرخ بهره، تنها چند ماه طول میکشد تا این کشورها با مشکل جدی در بازپرداخت بدهیهای خود مواجه شوند. در نتیجه، مجبور میشوند از هزینههای حیاتی مانند آموزش، بهداشت و سایر خدمات ضروری بکاهند که این خود باعث تشدید فقر و نارضایتی اجتماعی خواهد شد.
افزایش تنشهای ایران و آمریکا و نگرانی از اختلال در تردد نفتکشها، قیمت نفت را به آستانه ۹۵ دلار رسانده و احتمال بازگشت نفت ۱۰۰ دلاری را تقویت کرده است در آینده. تحلیلگران هشدار میدهند ادامه درگیریها میتواند تورم جهانی را تا ۴.۵ درصد بالا ببرد، رشد اقتصاد جهان را به شدت کاهش دهد و با افزایش نرخ بهره، کشورهای بدهکار و واردکننده انرژی را با فشارهای سنگینتری روبهرو کند.
نفت گران، تهدیدی برای رشد اقتصاد جهانی
کارشناسان هشدار میدهند که تداوم قیمتهای بالای نفت، علاوه بر افزایش هزینه سوخت، میتواند هزینه حملونقل، تولید صنعتی و قیمت کالاها را در سراسر جهان افزایش دهد و فشار تازهای بر اقتصادهای واردکننده انرژی وارد کند. به همین دلیل، تحولات خاورمیانه در روزهای آینده نهتنها برای بازار نفت، بلکه برای روند تورم، سیاستهای پولی بانکهای مرکزی و رشد اقتصاد جهانی نیز تعیینکننده خواهد بود.