به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ حملات ترامپ به اسپانیا در این نشست خبری به همین جملات ختم نشد و او ادامه داد: «حتی با آنها صحبت هم نکنید. آنها آدمهای ناامیدکننده و بدی هستند. چند کشور دیگر هم هستند، اما بهطور خاص اسپانیا.» عامل اصلی این خشم بیسابقه، فراتر از بحث بودجه دفاعی، ایستادگی مادرید در برابر واشنگتن در پرونده ایران بود. سانچز صراحتاً از دادن مجوز به هواپیماها و پایگاههای آمریکایی در خاک اسپانیا برای استفاده در جنگ علیه ایران خودداری کرده بود. ترامپ با اعلام پایان آتشبس با ایران، بازار بورس اروپا را با شوک مواجه کرد و همزمان خواستار تنبیه فوری مادرید شد. در واکنش اولیه به این تهدید، شاخص بورس «ایبکس ۳۵» اسپانیا نزدیک به ۳ درصد سقوط کرد و نرخ بازدهی اوراق قرضه این کشور افزایش یافت. اسپانیا همچنین تنها عضو ائتلاف نظامی ناتو است که سال گذشته متعهد نشد تا سال ۲۰۳۵ میلادی، ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) خود را صرف امور دفاعی کند.
قوانین اروپا، مانع جنگ تجاری آمریکا با اسپانیا
تنها چند روز پس از دستور ترامپ به وزیر خزانهداریاش مبنی بر تدوین «فهرست اقلام تحریمی اسپانیا»، واقعیتهای اقتصادی خود را تحمیل کردند. قوانین گمرکی اتحادیه اروپا صراحتاً مانع از آن میشود که یک کشور خارجی بتواند یکی از اعضا را بهصورت انفرادی تحریم کند؛ چراکه کل اتحادیه بهعنوان یک بلوک تجاری واحد عمل میکند. به همین دلیل، ترامپ در راه بازگشت به واشنگتن، در هواپیمای «ایر فورس وان»، بهسرعت لحن خود را تغییر داد و با تمجید از افزایش بودجه نظامی اسپانیا به ۲ درصد، ادعا کرد که «آنها بسیار سخاوتمند بودهاند». مقامات مادریدی و ناظران بینالمللی این رفتار سینوسی ترامپ را یک «جنگ زرگری» و نمایش رسانهای توصیف کردند که واقعیت اقتصادی بازارها، یعنی وابستگی متقابل شرکتهای آمریکایی و اسپانیایی، به آن اجازه عملیشدن نمیدهد.
اسپانیا: تسلیم نمیشویم
مونیکا گارسیا، وزیر بهداشت اسپانیا، در پاسخ به تهدید ترامپ مبنی بر توقف معاملات تجاری با اسپانیا، با حمله به او تأکید کرد که مادرید، در اوج تنش میان واشنگتن و دولت اسپانیا، در پسزمینه اختلافنظر بر سر هزینههای دفاعی در ناتو و سیاستهای مربوط به خاورمیانه، در برابر «باجگیری و تهدید» تسلیم نخواهد شد. وی افزود: ترامپ اسپانیا را شریک بدی توصیف میکند، زیرا باجگیری و تهدید را نمیپذیرد. ما کشوری مستقل و دموکراتیک هستیم که از صلح دفاع میکنیم.
اسپانیا؛ پنجره جدید تجارت برای ایران
هرچند جنگ لفظی میان آمریکا و اسپانیا بهخودیخود فرصت بزرگی برای ایران ایجاد نمیکند، اما اگر این اختلاف به افزایش تعرفهها، محدودیتهای تجاری یا تنشهای سیاسی منجر شود، در برخی بازارها و کالاها میتواند فرصتهای اقتصادی برای ایران ایجاد کند. در مقابل، تحریمهای آمریکا همچنان مهمترین مانع توسعه روابط اقتصادی ایران و اسپانیاست و دامنه این فرصتها را محدود نگه میدارد. در مجموع، استفاده از فضای ناشی از جنگ تجاری احتمالی میان اسپانیا و آمریکا باید بهطور خاص با در نظر گرفتن دو شاخص «ترکیب تجارت ایران و اسپانیا» و همچنین «موانع ناشی از تحریم» باشد.
آمارها نشان میدهد مجموع تجارت آمریکا و اسپانیا در سال ۲۰۲۵ بالغ بر ۴۴ میلیارد دلار بوده است. از کل این رقم، آمریکا ۲۶ میلیارد دلار صادرات به اسپانیا داشته و این کشور ۱۸ میلیارد دلار به آمریکا صادرات داشته است. این ارقام نشان میدهد اسپانیا در تجارت با آمریکا کسری ۸ میلیارد دلاری دارد. مهمترین اقلام صادراتی اسپانیا به آمریکا در سال گذشته میلادی، بهترتیب، ترانسفورماتورهای برق و مبدلهای استاتیک (۱.۱ میلیارد دلار)، روغن زیتون (۸۰۵ میلیون دلار)، دارو (۷۸۴ میلیون دلار) و توربوجتها، توربوپروپلرها و سایر توربینهای گازی (۷۱۱ میلیون دلار) بوده است. در طرف مقابل، مهمترین اقلام صادراتی آمریکا به اسپانیا در سال ۲۰۲۵، بهترتیب، نفت خام (۴.۵ میلیارد دلار)، دارو (۴.۱ میلیارد دلار)، گاز (۳.۱ میلیارد دلار)، آجیل و انواع مغزها (۷۷۰ میلیون دلار)، روغنهای نفتی (۷۳۶ میلیون دلار) و پلیمرهای اتیلن (۴۲۴ میلیون دلار) بوده است.
آمریکا ۴.۱ میلیارد دلار دارو به اسپانیا صادر کرده و اسپانیا نیز ۷۸۴ میلیون دلار دارو به آمریکا فرستاده است. این نشان میدهد اسپانیا یک هاب دارویی قدرتمند است. اقلام دارویی و پزشکی طبق قوانین بینالمللی مشمول تحریمهای مستقیم نیستند و در زمره اقلام بشردوستانه قرار میگیرند. ایران همیشه در تأمین داروهای خاص با مشکل مواجه است. ایران میتواند از این فرصت استفاده کرده و کانالهای مالی ویژهای، خارج از چرخه دلار و سوئیفت، مثلاً بر پایه یورو یا سازوکارهای تهاتری، برای واردات دارو و خون آماده برای مصارف درمانی از اسپانیا ایجاد کند. از آنجا که شرکتهای دارویی اسپانیا ممکن است با تهدیدات تعرفهای ترامپ، بازار آمریکا را ناامن ببینند، بازار تشنه ایران میتواند یک مقصد جایگزین، هرچند کوچکتر، برای آنها باشد. آمریکا حدود ۱.۵ میلیارد دلار ذرت و آجیل به اسپانیا صادر کرده است. ایران نیز یکی از بزرگترین تولیدکنندگان آجیل و مغزها، بهویژه پسته، در جهان است. اگر تعرفههای ترامپ راه ورود این اقلام به اسپانیا را سخت کند، ایران میتواند بازار آجیل اسپانیا را هدف قرار دهد.
جای خالی آمریکا را ایران پُر میکند؟
آمریکا در سال ۲۰۲۵ حدود ۷.۶ میلیارد دلار نفت خام و گاز به اسپانیا صادر کرده است. اگر تنشهای ترامپ با اسپانیا جدی شود و واشنگتن از اهرم انرژی برای فشار به مادرید استفاده کند، یا اگر اسپانیا بخواهد وابستگی خود را به انرژی آمریکا کاهش دهد، ایران یکی از غنیترین منابع نفت و گاز جهان را دارد. با توجه به تحریمهای نفتی، ایران نمیتواند بهراحتی نفت خود را به بنادر اسپانیا بفرستد، اما میتواند از طریق پتروشیمی و پلیمرها، که آمریکا ۴۲۴ میلیون دلار از آن را به اسپانیا صادر کرده، وارد شود. صنایع پتروشیمی ایران، به دلیل شبکه فروش مویرگی در جهان، راحتتر از نفت خام میتوانند از طریق واسطهها یا کشورهای ثالث، مثل ترکیه یا امارات، نیازمندیهای صنایع پلیمری اسپانیا را تأمین کنند.
کانالهای عملیاتی ایران در مواجهه با مانع تحریم
از آنجا که بانکهای بزرگ اسپانیایی از ترس جریمههای آمریکا با ایران کار نمیکنند، برای زندهکردن این فرصتها، سه راهکار ساختاری وجود دارد. در وهله نخست، ایران میتواند فرمول «کالای کشاورزی و پتروشیمی در ازای دارو و تجهیزات صنعتی» را پیش بکشد. مثلاً ایران میتواند پلیمر، قیر یا خشکبار را به شرکتهای متوسط اسپانیایی تحویل دهد و در ازای آن، ترانسفورماتورهای برق، قطعات توربین یا دارو دریافت کند. در تهاتر، پولی جابهجا نمیشود که فرایند آن در اتاقهای پایاپای دیجیتال قابل ردیابی باشد. کانال دیگر، استفاده از شرکتهای کوچک و متوسط (SMEs) اسپانیاست. شرکتهای غولپیکر اسپانیایی، که بلکراک سهامدار آنهاست، هرگز ریسک کار با ایران را نمیپذیرند. اما اسپانیا هزاران شرکت کوچک و متوسط (SMEs) در حوزه کشاورزی، کاشی و سرامیک و قطعات صنعتی دارد که هیچ منفعت، سهامدار یا بازاری در آمریکا ندارند. این شرکتها در صورت تضمین پرداخت، مثلاً از طریق ارزهای دیجیتال یا طلا، تمایل بالایی برای کار با بازار ایران دارند. مورد سوم، کانال واسطهای اتحادیه اروپاست. با توجه به اینکه پدرو سانچز اعلام کرده قوانین اتحادیه اروپا اجازه تحریم انفرادی را نمیدهد، ایران میتواند روابط خود را از طریق کشورهای متمایل به کار با ایران در اروپا، که با اسپانیا روابط گمرکی آزاد دارند، مدیریت کند. کالاها میتوانند به مقصد یک کشور ثالث در اروپا صادر و سپس بدون عوارض گمرکی وارد اسپانیا شوند. فرصت توسعه روابط اقتصادی میان ایران و اسپانیا وجود دارد، اما نه در سطح کلان دولتی. کلید موفقیت ایران در این معامله، تمرکز بر بخش خصوصی، شرکتهای کوچک اسپانیایی و تمرکز بر اقلام کشاورزی و دارویی است که حساسیت سیاسی کمتری دارند. این نزاع تجاری به ایران امکان میدهد تا بهعنوان یک خریدار یا فروشنده جایگزین، در حاشیه امن قوانین گمرکی اروپا با مادرید وارد دادوستد شود.