راگر تا دیروز گفته میشد مذاکرات قرار است امنیت، منافع و موقعیت راهبردی ایران را تثبیت کند، امروز رخدادهای تنگه هرمز سؤال دیگری را پیش روی افکار عمومی گذاشته است؛ چرا درست پس از سفر تیم مذاکرهکننده و رایزنیهای مسقط، عمان عملاً مسیری را فعال کرده که نقش و موقعیت ایران در حساسترین آبراه جهان را دور میزند و آمریکا نیز از آن استقبال میکند؟
محمدباقر قالیباف پس از بازگشت از سوئیس، بیدرنگ راهی مسقط شد؛ سفری که گفته میشد با هدف بررسی ترتیبات جدید مدیریت تنگه هرمز در دوران پس از تفاهم، هماهنگی مسیرهای دریایی و حتی سازوکار اخذ عوارض زیستمحیطی و دریایی انجام شده است. انتظار آن بود که این رایزنیها جایگاه تاریخی و حقوقی جمهوری اسلامی ایران در مدیریت این شاهراه راهبردی را تقویت کند؛ اما تنها چند روز بعد، اخباری منتشر شد که نتیجهای کاملاً معکوس را به نمایش گذاشت.
طبق گزارشهای منتشرشده، سلطنت عمان برخلاف انتظار، مسیر جنوبی تنگه هرمز را برای عبور کشتیهای تجاری باز نگه داشته است. همزمان مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز اعلام کرد عمان به واشنگتن اطمینان داده که هیچ عوارضی از کشتیهای عبوری دریافت نکرده و نخواهد کرد؛ موضعی که عملاً یکی از مهمترین ابزارهای اقتصادی و مدیریتی مورد بحث را از دستور کار خارج کرد.
در همین فاصله، سازمان ملل نیز اعلام کرد تنها طی روزهای ۲۳ تا ۲۵ ژوئن، ۵۷ کشتی از کریدور عمانی-آمریکایی عبور کردهاند. وزیر خارجه بحرین نیز با استقبال از تصمیم عمان، ایجاد گذرگاه موقت برای کشتیهای عبوری از این کریدور را اقدامی مثبت توصیف کرد.
پاسخ نیروهای مسلح ایران اما صریح و بدون ابهام بود. سپاه پاسداران پس از اعلام همکاری عمان با سازمان بینالمللی دریانوردی برای ایجاد مسیر موقت، هشدار داد تنها مسیر امن، مسیر تعیینشده ایران است و با شناورهای متخلف برخورد خواهد شد. همزمان نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس (PGSA) نیز تأکید کرد هرگونه تردد خارج از چارچوب تعیینشده، فاقد تضمین عبور ایمن است.
در این میان به گزارش بلومبرگ، روز پنجشنبه حمله ای به کشتی کانتینربر «اورلاولی» در تنگه هرمز و کریدور عمانی باعث شده است برخی مالکان و فرماندهان کشتیها در تصمیم خود برای عبور از منطقه تجدیدنظر کنند.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند آنچه امروز در تنگه هرمز مشاهده میشود، ادامه همان روندی است که در مذاکرات نیز بارها تکرار شده است؛ روندی که در آن ایران دستاورد ملموس و ماندگاری در متن تعهدات طرف مقابل به دست نمیآورد، اما آمریکا موفق میشود مهمترین دغدغههای خود را یکی پس از دیگری برطرف کند. از خنثی شدن نگرانی غرب درباره واکنش ایران به تجاوزات رژیم صهیونیستی گرفته تا کاهش نگرانی نسبت به احتمال بسته شدن تنگه هرمز، همگی در عمل به سود طرف آمریکایی رقم خوردهاند.
از همین رو بسیاری از صاحبنظران معتقدند خروجی سفر اخیر تیم مذاکرهکننده به عمان، به جای تثبیت نقش ایران، با اعلام مسیر جدید دریایی از سوی مسقط به دور زدن موقعیت ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی انجامیده است؛ رخدادی که اگر تثبیت شود، نه یک اتفاق مقطعی، بلکه عقبنشینی از یکی از مهمترین اهرمهای قدرت راهبردی ایران خواهد بود.