به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ در محوطههای تولیدی سایپا این روزها صحنهای متفاوت از روند معمول صنعت خودرو دیده میشود؛ ردیفهای طولانی از خودروهایی که بدنه، رنگ و موتور دارند اما به دلیل نبود چند قطعه کوچک در پارکینگ کارخانهها متوقف ماندهاند. خودروهایی مانند «شاهین»، «اطلس»، «کوییک» و «سهند» که باید آماده تحویل به مشتریان باشند، اکنون به سرمایههایی بلوکهشده تبدیل شدهاند. تسنیم مینویسد: قطعاتی مانند چراغ اطلس یا نوار لاستیکی دور شیشه کوییک به گلوگاه تولید بدل شدهاند و همین موضوع نشان میدهد اختلال در زنجیره تأمین چگونه میتواند کل روند تولید را متوقف کند. در پس این وضعیت، جدالی از آمار و ارقام میان خودروساز و تأمینکننده شکل گرفته که در نهایت مصرفکننده نهایی بیشترین آسیب را از آن میبیند.
بررسی دادههای مالی سال ۱۴۰۴ تصویر متفاوتی از تصور عمومی درباره علت این بحران ارائه میدهد. برخلاف این تصور که مشکل سایپا ناشی از ناتوانی در پرداخت مطالبات قطعهسازان است، آمارها روایت دیگری دارند. در سال ۱۴۰۳ شرکت قطعهسازی «کروز» حدود ۱۸.۲ میلیون قطعه به سایپا تحویل داده بود، اما در سال ۱۴۰۴ این روند با افت شدید مواجه شد و با کاهش ۵۱ درصدی به حدود ۸.۸ میلیون قطعه رسید.
این کاهش در حالی رخ داده که سایپا برای حفظ جریان تولید، پرداختهای خود به کروز را افزایش داده است. ارزش قطعاتی که در سال جاری تحویل داده شده حدود ۱۱.۵ همت برآورد میشود، در حالی که مجموع پرداختیهای سایپا به این شرکت شامل پرداخت نقدی و واگذاریهایی مانند املاک به حدود ۱۵.۸ همت رسیده است. به این ترتیب کروز در سال ۱۴۰۴ معادل ۱۳۷ درصد ارزش قطعات تحویلی خود دریافت کرده است. این موضوع نشان میدهد سایپا علاوه بر پرداختهای سال جاری، بخشی از مطالبات گذشته را نیز تسویه کرده است؛ با این حال روند تأمین قطعات بهبود نیافته است. ریشه این وضعیت به توافقی بازمیگردد که در آذرماه ۱۴۰۴ برای رفع گلوگاه تولید میان دو طرف منعقد شد. طبق این توافق قرار بود سایپا حدود ۱۰ همت از مطالبات کروز را از طریق تسهیلات و واگذاری املاک پرداخت کند و در مقابل کروز نیز تأمین قطعات را به حالت عادی بازگرداند، اما این توافق به طور کامل اجرا نشد؛ کروز در دیماه تنها حدود ۴۰ درصد تعهدات خود را انجام داد و در بهمنماه ارسال قطعات متوقف شد. نتیجه این روند، افزایش تعداد خودروهای ناقص در کارخانهها بود.
در تازهترین خبرها اعلام شده دو طرف برای تکمیل خودروهای ناقص به توافق رسیدهاند و قرار است طی دو ماه آینده خودروهای موجود در پارکینگها تکمیل و تحویل مشتریان شود. با این حال تجربه توافقهای قبلی تردیدهایی درباره تحقق کامل این وعده ایجاد کرده است. در مجموع، بحران میان سایپا و کروز به نوعی چرخه وابستگی در تولید و نقدینگی تبدیل شده است. سایپا برای پرداخت بدهیها به فروش خودرو نیاز دارد و فروش نیز بدون تأمین قطعات امکانپذیر نیست. در چنین شرایطی تکمیل خودروهای ناقص و بازگرداندن آنها به بازار میتواند تنها راه شکستن این بنبست تولیدی باشد.