به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد: دولتچهاردهمیها تاکید دارند جهش قیمتها و ثبت رکوردهای تورمی در اقتصاد ایران طی چند ماه اخیر، بهخصوص در اردیبهشتماه امسال، به دلیل جنگ رمضان است. با این حال، منتقدان دولت و بیشتر کارشناسان، علت جهشهای تورمی را سیاستهای دولت پزشکیان میدانند. واکنشهای عصبی دولت و تیم رسانهای آن در قبال رسانهها به دلیل پوشش آمار تورم و اخبار گرانیها همچنان ادامه دارد. در یکی از آخرین موارد، یوسف پزشکیان، فرزند مسعود پزشکیان، رسانهها را نسبت به پوشش اخبار گرانیها تهدید به افشای «عوامل و علل تورم» کرد. در کشمکش روایتهای دولت و منتقدان درباره علت تورم اخیر، آمارهای ارائه شده از سوی دستگاههای دولتی، تنها داور بیطرف محسوب میشود.
آمارهای مرکز آمار نشان میدهد نرخ تورم نقطه به نقطه در پایان شهریورماه ۱۴۰۳ یعنی آخرین ماه فعالیت دولت شهید رئیسی، معادل ۳۱.۲ درصد بود. این شاخص در پایان اردیبهشت ۱۴۰۴ یعنی حدود یک ماه قبل از جنگ ۱۲ روزه، به ۳۸.۷ درصد افزایش یافت. همین افزایش تورم پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه نشان میدهد روند صعودی تورم از ابتدای دولت پزشکیان آغاز شده و تا پیش از جنگ ۱۲ روزه ادامه داشته است. این روند صعودی پس از جنگ ۱۲ روزه هم ادامه داشت؛ تا جایی که نرخ تورم نقطه به نقطه در پایان آذر ۱۴۰۴ یعنی پیش از اجرای سیاست یکسانسازی نرخ ارز، به ۵۲.۶ درصد افزایش یافت.
اجرای سیاست یکسانسازی نرخ ارز در میانه دیماه سال گذشته، شیب رشد تورم را به مراتب تندتر کرد. مطابق گزارش مرکز آمار، نرخ تورم نقطه به نقطه که در پایان آذر سال گذشته ۵۲.۶ درصد بود، در دیماه به ۶۰ و در بهمنماه به ۶۸.۱ درصد افزایش یافت؛ یعنی تنها با گذشت کمتر از دو ماه از اجرای سیاست ارزی دولت، تورم نقطه به نقطه معادل ۱۵.۵ واحد درصد افزایش یافت. در مجموع، از ابتدای شروع به کار دولت پزشکیان تا پایان بهمنماه سال گذشته و پیش از آغاز جنگ رمضان، نرخ تورم نقطه به نقطه بالغ بر ۳۶.۹ درصد افزایش یافت و بیش از دو برابر شد. این همان نکتهای است که منتقدان دولت با اشاره به آن، سیاست اقتصادی دولت را عامل اصلی در بروز موج تورم و گرانیها عنوان میکنند. با این حال، مقامات دولت از جمله شخص رئیسجمهور، رئیسکل بانک مرکزی و همچنین نزدیکان دولت از جمله فرزند پزشکیان، تلاش دارند جنگ اخیر را عامل اصلی تورم معرفی کنند. روند صعودی تورم که پیش از جنگ هم شدت گرفته بود، همچنان ادامه یافت؛ تا جایی که در پایان اردیبهشتماه امسال طبق اعلام مرکز آمار، نرخ تورم نقطه به نقطه به ۸۳.۹ درصد رسید. این رقم، یک رکورد بیسابقه در بیش از نیم قرن اخیر به شمار میرود و تنها با تورم دوران جنگ جهانی دوم قابل مقایسه است.
دادههای مرکز آمار نشان میدهد نرخ تورم خوراکیها و آشامیدنیها که در شهریور ۱۴۰۳ معادل ۲۳.۸ درصد بود، در پایان اردیبهشت ۱۴۰۴ به ۴۱.۵ درصد افزایش یافت. افزایش نرخ رسمی ارز در مرکز مبادله، موضوعی بود که باعث افزایش هزینه تولید کالاهای خوراکی شد و تورم خوراکیها را حتی پیش از جنگ ۱۲ روزه تقریباً دو برابر کرد. تورم خوراکیها در پایان آذر سال گذشته به ۷۲.۳ درصد افزایش یابد. دیماه ۱۴۰۴ اما نقطه عطفی در تورم خوراکیها بود؛ جایی که نرخ ارز در مرکز مبادله ناگهان از حدود ۸۴ به حدود ۱۲۸ هزار تومان افزایش یافت که رشد بیش از ۵۰ درصدی را تنها در یک روز نشان میدهد. ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی نیز حذف و نرخ مرکز مبادله (۱۲۸ هزار تومان) جایگزین آن شد. این نرخ که در آغاز سیاست یکسانسازی نرخ ارز معادل ۱۲۸ هزار تومان بود، در ادامه افزایش یافت و تا روز گذشته به ۱۴۸ هزار تومان رسید.
افزایش ۲۵ درصدی هزینههای تولید
افزایش نرخ ارز در مرکز مبادله و حذف ارز ترجیحی، باعث تشدید تورم تولیدکننده و افزایش هزینههای تولید شد. دادههای مرکز آمار نشان میدهد تورم فصلی تولیدکننده در زمستان سال گذشته، رکورد تاریخی خود را ثبت کرده و به ۲۴.۸ درصد رسیده است. این بدان معناست که هزینههای تولید در کشور تنها طی سه ماه زمستان سال گذشته، حدود ۲۵ درصد افزایش داشته است.
ثبت تورمهای بیسابقه با جراحی ارزی
مرتضی افقه، اقتصاددان و استاد دانشگاه چمران اهواز، در گفتوگو با نوبنیاد درباره اینکه رئیسجمهور و مدافعان دولت چهاردهم افزایش تورم در اقتصاد ایران را به جنگ ارتباط میدهند، اظهار کرد: تورم پس از تشدید تحریمها در سال ۱۳۹۷ روند افزایشی پیدا کرد و در چند سال اخیر در سطوح بالای ۳۰ درصد تثبیت شده بود. با این حال، بخش قابل توجهی از تورم امروز ناشی از آثار سیاستهای ارزی دیماه سال گذشته دولت است. وی افزود: هر زمان که دولتها به سمت افزایش قیمت یا تغییر در سیاستهای ارزی رفتهاند، آثار تورمی شدیدی ایجاد شده است؛ همانطور که در دورههایی مانند افزایش نرخ ارز در دولتهای گذشته یا حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی شاهد آن بودیم. سیاستهای دولت آقای پزشکیان نیز در حوزه ارز، بهخصوص در دیماه ۱۴۰۴، به تورمی منجر شده که میتوان گفت کمسابقه بوده است. این استاد اقتصاد دانشگاه چمران اهواز ادامه داد: اگرچه بخشی از تورم موجود ناشی از انتظارات تورمی مرتبط با جنگ است، اما هنوز آثار عینی جنگ در اقتصاد ایران بروز نکرده و فقط همان بخش انتظارات تورمی ناشی از جنگ، به تورم حاصل از سیاستهای اشتباه دیماه گذشته اضافه شده است.
سهم ۸۰ درصدی تصمیمات دولت پزشکیان در تورم
افقه تصریح کرد: حدود ۸۰ درصد تورم فعلی ناشی از سیاستهای اقتصادی دولت و حدود ۲۰ درصد مربوط به انتظارات تورمی ناشی از جنگ است. البته این اعداد دقیق نیستند، اما بهطور کلی میتوان چنین برآوردی داشت؛ بنابراین در شرایط فعلی، تورم موجود عمدتاً ناشی از همان سیاست ارزی دیماه است. وی در پاسخ به پرسشی درباره انتقادهای رئیسجمهور نسبت به رسانهها و اینکه بخشی از تورم را ناشی از شرایط جنگی دانستهاند، گفت: بخش قابل توجهی از تورم کنونی ناشی از سیاست اقتصادی دولت است. این سیاستها ریشه در تفکرات طرفداران اقتصاد آزاد دارد و پیش از این نیز در دورههایی مانند دولت مرحوم هاشمی رفسنجانی اجرا شده بود. این اقتصاددان درباره آغاز روند صعودی تورم پیش از جنگ گفت: در دیماه ۱۴۰۳، در دیداری که با آقای همتی (که در آن زمان به عنوان وزیر اقتصاد در دولت حضور داشتند) داشتم، هشدار دادم که اجرای سیاستهای ارزی دولت، تورم سنگینی به کشور تحمیل خواهد کرد. هر زمان که تفکر طرفداران اقتصاد آزاد بر سیاستگذاری اقتصادی کشور حاکم شده، شدت تورم نیز افزایش پیدا کرده است. اگرچه دولت آقای پزشکیان در شرایطی روی کار آمد که کشور هفت سال تحت فشار تحریمها قرار داشت، اما سیاستهای بازار آزادی که در پیش گرفته شد، روند افزایش تورم را سرعت بخشید.