به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ بازار گوشت مرغ در هفتههای اخیر بار دیگر به یکی از مهمترین کانونهای نگرانی معیشتی خانوارها تبدیل شده است؛ کالایی که سالها بهعنوان اصلیترین و در دسترسترین منبع پروتئین برای طبقات متوسط و کمدرآمد شناخته میشد، حالا با جهشهای پیدرپی قیمتی، آرامآرام از دسترس بخشی از مصرفکنندگان خارج میشود. بررسی روند قیمتها نشان میدهد که بهای مرغ پس از جهشهای اخیر نهتنها کاهش نیافته، بلکه در سطوح بالای قیمتی تثبیت شده و همین موضوع فشار تازهای بر سبد غذایی خانوارها وارد کرده است.
بررسیها نشان میدهد قیمت مرغ در کشتارگاه در ابتدای دیماه سال گذشته و اردیبهشت امسال بهترتیب حدود ۱۵۰ و ۳۲۲ هزار تومان بوده که این رقم اکنون (دیروز) به بیش از ۳۸۵ هزار تومان رسیده است. با احتساب سود توزیع، قیمت مصرفکننده در خردهفروشیها به بالای ۴۲۰ هزار تومان میرسد؛ در حالی که همین نرخ در روزهای پایانی فروردین و ابتدای اردیبهشت بهترتیب ۳۲۰ و ۳۴۰ هزار تومان بود. بررسی میدانی نشان میدهد قیمت گوشت مرغ در سطح خردهفروشیهای تهران همچنان صعودی است. اکنون مرغ کامل در برخی نقاط تا کیلویی ۴۳۰ تا ۴۴۰ هزار تومان فروخته میشود. قیمت ران مرغ بدون پوست نیز به حدود ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. فعالان صنعت طیور معتقدند ریشه اصلی افزایش قیمت مرغ را باید در سیاست ارزی دولت جستوجو کرد؛ تصمیمی که از نیمه دیماه سال گذشته و با حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی برای نهادههای دامی، شوک سنگینی به زنجیره تولید وارد کرد.
چرا مرغ گران شد؟
ناصر نبیپور، رئیس هیئتمدیره اتحادیه مرغ تخمگذار تهران، پیشتر درباره تبعات این سیاست گفته بود: پارسال قیمت نهادهها از ۴۲۰ هزار تومان به یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان رسید و این یعنی یک جهش چهاربرابری. نتیجه این بود که مرغدار مجبور شد ۲۵ میلیون قطعه مرغ ۵۰ هفتهای را که جوان و در اوج تولید بود، به دلیل ناتوانی در تأمین هزینه خوراک، راهی کشتارگاه کند. او با اشاره به مشکلات تأمین نقدینگی تولیدکنندگان تصریح کرد: قرار بود بعد از آزاد شدن نرخ ارز، به مرغداران تسهیلات بدهند اما عملاً خبری نشد.
به گفته فعالان این حوزه، افزایش هزینه خوراک طیور مهمترین عامل رشد قیمت تمامشده مرغ است؛ زیرا حدود ۷۰ درصد هزینه تولید مرغ به دان و نهادههای دامی مربوط میشود. حذف ارز ترجیحی باعث شد هزینه تأمین این نهادهها بهصورت ناگهانی چند برابر شود و بسیاری از تولیدکنندگان توان ادامه فعالیت را از دست بدهند.
نیما حیدرنژاد، رئیس انجمن صنفی مرغداران گوشتی استان گیلان میگوید: با حذف ارز ترجیحی، نیاز مرغداران به نقدینگی و سرمایه در گردش چند برابر شد. مرغداری که مرغ خود را فروخته بود و میخواست برای دوره بعد تولید نهاده تهیه کند، باید بیش از سه برابر نقدینگی میداشت تا بتواند خوراک مورد نیاز واحد تولیدی را بخرد. بسیاری از مرغداران این میزان نقدینگی را نداشتند و از چرخه تولید جا ماندند. برخی دیگر هم که توانستند جوجهریزی کنند، بهدلیل کنترل دستوری قیمت مرغ دچار زیان شدند. افزایش قیمت مرغ در هفتههای اخیر نتیجه مستقیم کاهش جوجهریزی در ماههای گذشته است؛ مسئلهای که به کاهش عرضه در بازار منجر شده و اکنون خود را در قالب رشد قیمتها نشان میدهد.
فشار مضاعف بر سفره خانوار
افزایش قیمت مرغ در شرایطی رخ میدهد که این کالا طی سالهای اخیر به مهمترین جایگزین گوشت قرمز برای خانوارها تبدیل شده بود. جهش شدید قیمت گوشت قرمز باعث شده بود بسیاری از خانوادهها مصرف مرغ را افزایش دهند، اما اکنون رشد قیمت مرغ نیز موجب شده سبد پروتئینی خانوارها کوچکتر شود.
افشین صدردادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک، با اشاره به کاهش قدرت خرید مردم میگوید: با حذف ارز ترجیحی و افزایش پنجبرابری قیمت نهادههای دامی و رشد هزینههای کارگری، قدرت خرید مردم متناسب با افزایش قیمت کالاها بالا نرفته است. او تأکید کرد: کاهش مصرف گوشت قرمز تنها ناشی از تغییر فصل یا الگوی مصرف نیست، بلکه افت توان اقتصادی خانوارها نقش تعیینکنندهای در این روند دارد.
در واقع، افزایش قیمت مرغ تنها یک تغییر عددی در بازار نیست؛ بلکه مستقیماً بر امنیت غذایی جامعه اثر میگذارد. برای بسیاری از خانوارهای کمدرآمد، مرغ آخرین منبع پروتئین نسبتاً در دسترس محسوب میشد و حالا همین کالا نیز به محصولی گران تبدیل شده است. در مقابل، مسئولان دولتی معتقدند بازار در مسیر تعادل قرار دارد. اکبر فتحی، معاون برنامهریزی و امور اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، اعلام کرده بود که در دوران جنگ، تولیدکنندگان مرغ و تخممرغ محصولات خود را پایینتر از قیمت تمامشده عرضه میکردند و متحمل زیان بودند، اما پس از برقراری آتشبس، روند متعادلسازی قیمتها در دستور کار قرار گرفت. به گفته او، نگرانی خاصی درباره تولید کالاهای پروتئینی وجود ندارد و روند تولید منطقی است.
مهدی یوسفخانی، دبیر انجمن کشتارگاهها و صنایع بستهبندی طیور، گفت: قیمت کنونی هر کیلو مرغ زنده درِ مرغداری حدود ۲۷۰ هزار تومان است. مرغداران بهدلیل هزینههای بالا خواستار افزایش قیمت هستند، اما با بهبود روند جوجهریزی، وضعیت بازار در ماههای آینده متعادلتر خواهد شد.
اگرچه برخی فعالان صنعت طیور از بهبود روند جوجهریزی در اردیبهشت خبر میدهند و احتمال افزایش عرضه در ماههای آینده را مطرح میکنند، اما واقعیت بازار نشان میدهد که هنوز نشانهای از کاهش محسوس قیمتها دیده نمیشود. گزارشهای بازار نیز از تثبیت قیمت مرغ در سطوح بالا حکایت دارد. کارشناسان معتقدند حتی اگر عرضه افزایش پیدا کند، مادامی که هزینه نهادهها، حملونقل، انرژی و سرمایه در گردش بالا باقی بماند، انتظار کاهش جدی قیمت مرغ چندان واقعبینانه نیست. در چنین شرایطی، سیاستگذار ناچار است میان حمایت از تولیدکننده و حفظ قدرت خرید مصرفکننده تعادل برقرار کند؛ تعادلی که فعلاً بازار مرغ از آن فاصله دارد؛ بنابراین مرغ در اقتصاد خانوار ایرانی تنها یک کالای غذایی نیست؛ بلکه شاخصی مهم از وضعیت معیشت و قدرت خرید مردم به شمار میرود. جهش قیمت این محصول طی ماههای اخیر نشان میدهد فشار تورمی از کالاهای لوکس عبور کرده و به اصلیترین اقلام مصرفی مردم رسیده است. حذف ارز ترجیحی، افزایش چندبرابری هزینه نهادهها، کاهش جوجهریزی و کمبود نقدینگی تولیدکنندگان، زنجیرهای از عوامل را شکل داده که نتیجه آن افزایش قیمت مرغ و کوچکتر شدن سفره خانوارها بوده است.