به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ پس از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل به کشورمان از صبح روز شنبه ۹ اسفند سال گذشته، از همان دقایق نخست معاملات بازار سهام متوقف شد و این توقف تا روز دوشنبه هفته جاری (۲۱ اردیبهشت) ادامه دارد. هرچند در این مدت برخی بخشهای بازار بهتدریج بازگشایی شدند، اما معاملات سهام و صندوقهای سهامی همچنان متوقف است. به این ترتیب، بازار سهام با گذشت ۷۱ روز از آغاز جنگ تحمیلی سوم، تا روز دوشنبه این هفته ۴۶ روز معاملاتی خود را از دست داده و در وضعیت تعطیلی قرار دارد؛ وضعیتی که اکنون به یکی از مهمترین چالشهای سازمان بورس و فعالان بازار تبدیل شده است.
کارشناسان و فعالان بازار سرمایه معتقدند بازگشایی بازار سهام در شرایط فعلی بدون فراهم شدن الزامات لازم میتواند به شکلگیری رفتارهای هیجانی و فشار فروش گسترده منجر شود. به باور آنها، شفافسازی کامل شرکتها، تأمین منابع حمایتی و طراحی سازوکار مرحلهای برای بازگشایی، مهمترین پیشنیازهای بازگشت بورس به مدار معاملات است.
حجتالله صیدی رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار میگوید: از ابتدای جنگ تاکنون سازمان بورس چند نظرسنجی درباره بازگشایی یا تداوم تعطیلی بازار انجام داده و حتی در آخرین نظرسنجی نیز اکثریت فعالان بازار با بازگشایی در شرایط فعلی مخالفت کردهاند. به گفته صیدی، مطلوب سازمان بورس بسته ماندن بازار نیست و تلاش میشود بازار در نخستین زمان ممکن بازگشایی شود.
معصومی خانقاه مدیر نظارت بر بورسها نیز تأکید کرد که سازمان بورس مخالف بازگشایی بازار نیست و برنامه جامعی برای این موضوع در نظر گرفته شده است. او اعلام کرد که سازمان بورس از بازگشایی بازار حمایت میکند.
بازگشایی بورس بهصورت تدریجی
احمد اشتیاقی کارشناس بازار سرمایه در گفتوگو با خبرنگار نوبنیاد اظهار کرد: برخی صنایع گزارشهای خوبی از سودآوری و عملکرد در سامانه کدال منتشر کردهاند و به نظر میرسد میتوان بازار را بهصورت پلهای و مرحلهای بازگشایی کرد. به گفته وی، بهتر است ابتدا گروههایی که گزارشهای مطلوب ارائه دادهاند، بازگشایی شوند و سپس بهتدریج کل بازار باز شود تا رفتار سهامداران و میزان فشار فروش سنجیده شود.
وی ادامه داد: چنین روندی میتواند به حفظ نقدشوندگی بازار که یکی از مهمترین ویژگیهای بورس است کمک کند. تعطیلی بورس تا حدی حس بیاعتمادی را در سهامداران ایجاد میکند، اما در شرایط جنگی گاهی چارهای جز این وجود ندارد. این کارشناس بازار سرمایه گفت: مباحث سیاسی تصمیمگیری را دشوار کرده است؛ زیرا هر لحظه احتمال تشدید تنشها یا تغییر شرایط وجود دارد و همین مسئله باعث شده متولیان بازار سرمایه در تصمیمگیری با مشکل مواجه شوند. به گفته او، اگر قرار باشد بازار مجدداً با تهدید جنگ و تنشهای شدید مواجه شود، بازگشایی نمیتواند موثر باشد.
اشتیاقی تأکید کرد: مسئله فقط نقدشوندگی مطرح نیست، بلکه حفظ ارزش دارایی سهامداران نیز اهمیت دارد. بسیاری از سهمها از نظر بنیادی ارزنده هستند و سودآوری مناسبی دارند، اما ممکن است صرفاً تحت تأثیر ترس ناشی از جنگ و فضای ورانی، با افت شدید قیمت مواجه شوند و سهامداران متضرر شوند. وی بیان کرد: باید میان دو موضوع نقدشوندگی و حفظ سرمایه سهامداران تعادل برقرار شود. اما اگر احتمال تشدید تنشها همچنان بالا باشد، شاید ادامه تعطیلی بازار به نفع سهامداران باشد.
حمایتها از بازگشایی بورس چگونه باشد؟
اشتیاقی در مورد حمايتها هنگام بازگشایی بورس، میگوید: سازمان بورس تجربه حمایت از بازار در دورههای مختلف را دارد و میداند چگونه باید عمل کند. نخستین اقدام آن است که سهامداران عمده و گروههایی که نمادهایشان بازگشایی میشود، خود از سهامشان حمایت کنند.
در مرحله بعد باید منابع لازم در صندوق تثبیت و توسعه بازار تأمین شود تا در صورت افزایش فشار فروش، این صندوقها وارد عمل شوند. همچنین ضروری است حقوقیهای بزرگ بازار در چنین شرایطی نقش فروشنده را ایفا نکنند. استفاده همزمان از این ابزارها میتواند باعث شود نمادهایی که گزارشهای مطلوبی ارائه کردهاند، در محدودههای متعادل و حتی مثبت بازگشایی شوند.
تعطیلی بورس اعتماد سهامداران را میکشد
برخی کارشناسان نیز معتقدند طولانی شدن تعطیلی بورس به عاملی برای تضعیف اعتماد به بازار تبدیل شده است. مهدی عبدی کارشناس بورس در این باره به نوبنیاد گفت: بسته شدن بازار معمولاً فقط در شرایط غیرعادی و بحرانهای شدید رخ میدهد و مدت آن نیز نباید طولانی باشد. زمانی که این تعطیلی بیش از حد ادامه پیدا میکند، عملاً با فرآیندی مواجه میشویم که از آن با عنوان «دستکاری بازار» یاد میشود.
او تأکید کرد: ادامه این وضعیت باعث میشود دو ویژگی اساسی بورس یعنی نقدشوندگی و شفافیت زیر سؤال برود و نسبت به ماهیت بازار سرمایه تردید ایجاد شود. به همین دلیل، بازار باید هرچه سریعتر بازگشایی شود.
عبدی با اشاره به تفاوت شرایط صنایع مختلف گفت: نمیتوان همه سهمها را یکسان در نظر گرفت. بسیاری از شرکتهای ریالی گزارشهای ماهانه خوبی ارائه دادهاند. از سوی دیگر، صنایعی مانند داروییها، سیمانیها و برخی صنایع کوچکتر حتی در شرایط جنگی نیز سوددهی بیشتری داشتهاند. در مقابل، برخی صنایع آسیب دیدهاند یا با رکود و کاهش فروش مواجه شدهاند؛ بنابراین بهترین راهکار این است که از تمامی شرکتهای بورسی خواسته شود شفافسازی کامل انجام دهند.
این کارشناس بازار سرمایه درباره نحوه بازگشایی نیز دو سناریو را مطرح کرد و گفت: یک راه این است که دامنه نوسان بهشدت محدود شود؛ بهگونهای که سمت منفی بسته و سمت مثبت باز باشد تا سهامدارانی که نیاز به نقدینگی دارند بتوانند دارایی خود را نقد کنند. راهکار دیگر این است که برای یک یا دو روز دامنه نوسان آزاد شود تا بازار به تعادل برسد و سپس دوباره محدودیتها اعمال شود.