پیش و پس از تفاهم اسلام‌آباد، ضرورت تغییر رویکرد در نوع کنشگری در مقابل دشمن آمریکایی به‌شدت احساس می‌شد. مروری بر مواضع سرلشکر رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، حاکی از بازتعریف و آسیب‌شناسی بنیادی در کنشگری دیپلماسی جنگ است.
سرلشکر رضایی شامگاه یکشنبه ۱۹ مهر، در گفت‌وگو با شبکه «پرس‌تی‌وی» از تغییر راهبردی رویکرد دیپلماسی کشورمان خبر داد و تأکید کرد: «دیپلماسی ایران تغییر کرده و دیگر به الگوی دیپلماسی گذشته بازنخواهیم گشت.» وی همچنین تصریح کرد: «ما سه دور مذاکره برگزار کردیم و در هر سه دور، آمریکایی‌ها مذاکرات را نیمه‌تمام رها کرده و به ایران حمله کردند؛ بنابراین، دیگر به الگوهای دیپلماتیک پیشین بازنخواهیم گشت.»
وی همچنین در اول مهر تصریح کرده بود: «ما دیگر به دیپلماسی گذشته و اوضاع اسلام‌آباد و قبل از آن برنمی‌گردیم؛ آمریکایی‌ها اول باید هفت شرط ایران را عملی کنند وگرنه نه تنگه هرمز باز می‌شود و نه مذاکراتی آغاز می‌شود.»
تغییر رویکرد دیپلماسی محافظه‌کارانه از مهم‌ترین ضرورت‌هایی بود که در ایام منتهی به انتخابات کنگره آمریکا به‌شدت احساس می‌شد؛ چراکه هدف دشمن، فرسایش تاب‌آوری و اراده ملت ایران است. هر روز تأخیر در اقدام بازدارنده می‌تواند فشارها را تشدید کند و هزینه‌های مقاومت را افزایش دهد. ازاین‌رو، در شرایط محاصره، اکتفا به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، پایبندی به آن و خوش‌بینی نسبت به نتایجش، روزبه‌روز به تشدید فشارها و کاهش تاب‌آوری اقتصادی منجر می‌شود.
گفتنی است عملیات‌های بازدارنده و متقابل نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در خلیج فارس، در راستای همین گذار و عبور از اسلام‌آباد تعریف می‌شود؛ به‌ویژه آنکه صبح روز یکشنبه ۱۹ مهرماه، سومین نفتکش متخلف از نوع سوپرتانکر در تنگه هرمز مورد اصابت قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد.
با این حال، با وجود تأکید شورای عالی امنیت ملی، به‌ویژه سرلشکر رضایی، بر عدم بازگشت قطعی به مسیر اسلام‌آباد، همچنان برخی مقامات بر تفاهم‌نامه اسلام‌آباد تأکید دارند.
محمدباقر قالیباف، رئیس تیم مذاکره‌کننده، در نطق پیش از دستور خود در هفته گذشته بر تفاهم‌نامه اسلام‌آباد تأکید کرده بود: «آمریکایی‌ها که در رسانه‌ها حرف دیگری می‌زنند، اخیراً از طریق میانجی، پیشنهادهایی مطرح کرده‌اند. اما باید متوجه باشند که دوران فرسایش زمان و دیکته کردن مطالبات یک‌طرفه گذشته است و موضع جمهوری اسلامی ایران کاملاً شفاف و قطعی است و تا زمانی که هفت شرط ما بر اساس تفاهم‌نامه اسلام‌آباد محقق نشود، تنگه هرمز باز نخواهد شد.»
همچنین مسعود پزشکیان در دیدار با پوتین مطرح کرد: «در حال گفت‌وگو هستیم، اما هر بار که با آمریکا گفت‌وگو می‌کنیم، دوباره حمله می‌کنند؛ ولی ما از میز مذاکره و گفت‌وگو کنار نخواهیم کشید. پیشنهادهایی داده بودیم و آمریکایی‌ها نیز پیشنهادات جدیدی داده بودند. روی این پیشنهادها اصلاحات خود را انجام داده‌ایم. قرار است پس از نهایی شدن، از طریق رابطینی که وجود دارند بنشینیم و آن‌ها را جمع‌بندی کنیم.»
پزشکیان پیش از این نیز از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد به‌عنوان مرکز ثقل روابط خارجی یاد کرده و گفته بود: «تفاهم‌نامه‌ای که امضا شد، حاصل خرد جمعی اعضای شورای عالی امنیت ملی بود و همه اعضا با آن همدلی دارند. باور دارم این تفاهم‌نامه مرکز ثقل روابط خارجی ما در آینده خواهد بود. باید بکوشیم دشمن را وادار کنیم به آنچه امضا کرده پایبند بماند. امنیت کشور، منطقه و هم‌پیمانان ما با این تفاهم‌نامه ارتقا می‌یابد.»
بنابراین، در شرایطی که عبور از اسلام‌آباد ضروری دانسته می‌شود و دبیر شورای عالی امنیت ملی طی ماه اخیر دو بار بر آن تأکید کرده است، ضروری است سایر مقامات عالی‌رتبه کشورمان نیز در بیان مواضع و نظرات خود از رویکرد جدید و قطعی جمهوری اسلامی ایران پیروی کنند و مانعی در مسیر ایجاد فضای تغییر نباشند تا پیامی واحد به دشمن مخابره شود.
راهبرد دفاعی ایران در فصل جدید جنگ
روح‌الله نجابت، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، با اشاره به اینکه دشمن جنگ شناختی را ابزاری برای جبران شکست‌های میدانی می‌داند، تصریح کرد: آمریکا برای پر کردن خلأ دستاوردهایش، ابزارهای رسانه‌ای، اقتصادی و نظامی را به‌صورت هم‌زمان به کار گرفته است.
نجابت با اشاره به تغییر الگوی دفاعی ایران خاطرنشان کرد: «ما به گفته‌های دشمن نه به‌عنوان واقعیت، بلکه به‌عنوان داده‌ای برای تحلیل می‌نگریم تا بفهمیم در محیط واقعی جنگ چه می‌گذرد.»
نماینده مردم شیراز در مجلس، حضور مردم در میدان‌ها را سرمایه‌ای بزرگ اجتماعی دانست و افزود: «نبرد وارد فصلی جدید شده است که در آن نه دشمن توان شکست دادن ما را دارد و نه پایان جنگ بدون دستاورد را می‌توان متصور شد.»
وی با تأکید بر پیروزی نهایی، نسبت به اظهارنظرهای عجولانه داخلی هشدار داد و گفت: «برخی سخنان شتاب‌زده تحت عنوان راهگشایی دیپلماتیک، فرصتی برای تنفس و بازسازی قوای دشمن فراهم کرده است.»
