محسن فرهمند
پاسخ واشنگتن به پیشنهاد موسوم به «طرح هفت‌روزه» ایران، اکنون به تهران رسیده اما با یک زیاده‌خواهی جدید همراه شده است. رویترز گزارش داده « عراقچی پاسخ آمریکا را از میانجی‌های قطری در دوحه دریافت کرده و تیم مذاکره‌کننده ایران شامگاه گذشته با این میانجی‌ها دیدار داشته است. قرار است پاسخ آمریکا در تهران بررسی شود.» فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، نیز اعلام کرده «پیشنهاد طرف آمریکایی امروز از سوی وزیر امور خارجه به رئیس‌جمهور ارائه شده است. پرونده اکنون در سطح تصمیم‌گیری عالی کشور بررسی می‌شود.»
دولت در طرح هفت‌روزه بر کاهش فشار اقتصادی و دریایی پیش از ورود به مرحله هسته‌ای تأکید دارد؛ واشنگتن نیز امتیاز هسته‌ای پیش از رفع اهرم‌های فشار می‌خواهد. اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی نوشته است «دو طرف درباره زمان‌بندی تعهدات و اینکه چه کسی ابتدا چه اقدامی انجام دهد اختلاف دارند و کاخ سفید نیز توافق بدون رسیدگی به مسائل هسته‌ای را نمی‌پذیرد.»
پاتریک وینتور، دبیر دیپلماسی گاردین می‌گوید تفاوت طرح جدید ایران با تفاهم‌نامه ژوئن بیش از هر چیز در «سرعت اجرا» است. در چارچوب ژوئن، قرار بود مذاکرات هسته‌ای پس از ۶۰ روز آغاز شود، اما در پیشنهاد جدید، ایران آغاز گفت‌وگو را به روز هفتم رسانده است؛ یعنی یک روز پس از بازگشایی تنگه در روز ششم. در روز هفتم نیز گفت‌وگو درباره برنامه هسته‌ای و تدوین پروتکلی برای بازگشت بازرسان سازمان ملل و بازدید از سایت‌های آسیب‌دیده و ذخایر اورانیوم غنی‌شده آغاز می‌شود.
این زمان‌بندی، دست‌کم در روایت گاردین، برای رد ادعای «خرید زمان» اهمیت دارد. طبق این ادعا تهران می‌خواهد نشان دهد برای بازگشت فوری به گفت‌وگو آمادگی دارد و اختلاف بر سر اصل مذاکره نیست.
با این حال، اکسیوس تصویری متفاوت از اولویت‌های واشنگتن ارائه میدهد. این رسانه به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش کرده کاخ سفید بر گنجاندن فوری امتیازات هسته‌ای اصرار دارد و تأکید می‌کند توافقی بدون رسیدگی به موضوع هسته‌ای وجود نخواهد داشت. همان گزارش می‌گوید ایران در برخی موضوعات هسته‌ای انعطاف نشان داده، اما دو طرف همچنان درباره زمان‌بندی تعهدات فاصله دارند.
بازی دولت در زمین دشمن
عجیب‌تر آنکه ایرنا خبرگزاری رسمی دولت نیز در روایتی از مسئله، تلویحاً از همین ادبیات «خرید زمان» استفاده کرده و نوشته اهمیت زمانی پیشنهاد در آن است که ایران می‌کوشد این اتهام را خنثی کند. این روایت یک پرسش را پیش می‌کشد: چرا باید اصل فشار تبلیغاتی طرف مقابل، یعنی متهم کردن تهران به فرار از مذاکره، نقطه عزیمت تحلیل رسمی دولت قرار گیرد؟ مسئله قابل بررسی، سنجش دقیق تعهدات متقابل است.
در گزارش ایرنا، خواسته‌های منتسب به آمریکا شامل توقف غنی‌سازی جدید تا زمان توافق نهایی، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنی‌شده به‌ویژه مواد با غنای بالا، نظارت آژانس بر سایت‌های آسیب‌دیده و ذخایر هسته‌ای، دریافت تضمین درباره فعالیت سانتریفیوژها و جلوگیری از بازگشت درگیری‌ها در تنگه هرمز و دیگر آبراه‌های منطقه عنوان شده است. اگر این فهرست و انتساب‌ها درست باشد، ظن های خطرناکی در خصوص هدف واقعی آمریکا از این پاسخ و خواسته ها یعنی احتمال سو استفاده آمریکا برای چندین و چندمین بار از اقدامات حسن نیت ساز ایران برای ضربه بیشتر به ذهن متبادر می‌شود، باید پرسید این مجموعه درخواست‌ها صرفاً چارچوب اعتمادساز است یا می‌تواند به سازوکاری برای دریافت تصویری کامل‌تر از وضعیت هسته‌ای ایران برای برداشتن گام جدید جنگ تبدیل شود.
این خواسته ها که نشان دهنده این است که موضع به شدت اشتباه و خطرناک پزشکیان در گزارش فاکس نیوز و چراغ سبز به بازرسی ها از تاسیسات بمباران شده و همچنین نابودی اورانیوم 60 درصد، ترامپ را نه در مسیر کاهش تنش که در مسیر افزایش خواسته ها تحریک کرده است.
سابقه فراموش نشدنی
آمریکا به خصوص آمریکای ترامپ بارها نشان داده است حتی یک تجربه موفق از مذاکره و دیپلماسی با هیچ کشوری در جهان نداشته و به مذاکره تنها و تنها به عنوان ابزار فریب و کمک کننده هدف سلطه گرانه خود می نگرد. در تفاهم نامه اسلام آباد با ادبیاتی فریب آمیز و وسوسه برانگیز برای مقامات مذاکره کننده ایرانی و در عین حال تفسیر پذیری زیاد متنی طراحی شد که کارکرد آن فقط خنثی کردن فشار بحران جهانی بازارهای نفتی به عنوان پاشنه آشیل آمریکا بود و بعدتر ونس این را به وضوح اعلام و در حالی که قالیباف هنوز در حال تعریف از اسلام آباد است ترامپ آن را کاغذپاره ای بیشتر نخواند.
مهدی خراتیان کارشناس سیاسی در تشریح وضعیت خطرناک انفعال فعلی در پیامی عنوان داشت: «انفعال نه تنها سایه جنگ را دور نمیکند. بلکه جنگ را به دنبال دارد فریب کسانی که اینروزها با سیل اخبار نادرست و جهت دار از ناکارآمدی نفت و تنگه میگویند و در گوش شما مرتب میخوانند که ایران شانسی ندارد و تلویحا نسخه تسلیم در برابر آمریکا میپیچیند را نخورید میزان همبستگی نفت با بازدهی اوراق قرضه به روایتی بیشترین میزان در کل تاریخ و به روایتی بیشترین میزان از سه دهه گذشته پس از جنگ عراق است و همه اینها به واسطه اختلال در هرمز به دست آمده است. »
وی در ادامه گفت: «هر تکان ایران یا انصار الله فضای بازارهای مالی جهان را تکان میدهد فدرال رزرو در آستانه تصمیمات مهمی در ماه اکتبر است ذخایر جهانی نفت در آستانه سطح استرس عملیاتی است. این شرایط به راحتی تکرار شدنی نیست با تکرار انفعال و افراط در سیگنال مذاکره ترامپ را به جنگ تحریک نکنید اشتباهات جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه را تکرار نکنید و غافلگیر نشوید محض رضای خدا از تجربیات پیشین درس بگیرید. با یکی از بزرگترین هجمه های جنگ روانی جهت ادراک سازی نادرست در مقامات عالی کشور مواجهیم»
فریب آمریکا و تکرار یک اشتباه
آنچه واضح است این است که اگر قرار باشد دولت ابتدا اهرم‌های فشار را کنار بگذارد و سپس منتظر امتیازهای وعده‌داده‌شده بماند، کشور به عقیده بسیاری از کارشناسان در معرض جنگی قرار خواهد گرفت که پیش‌تر به واسطه فریب خوردن در دیپلماسی ابزارهایش را نیز از دست داده است. معیار پیروزی ایران بر آمریکا هرمز و هسته ای است.
