حضور جعفر قائمپناه، معاون اجرایی و سرپرست نهاد ریاستجمهوری، و علیاکبر صالحی، رئیس بنیاد ایرانشناسی و وزیر امور خارجه در دولت دهم، در مراسم جشن روز ملی عربستان سعودی با انتقادات گستردهای از سوی مردم و فعالان سیاسی_رسانهای همراه بود.
در واکنش به همین انتقادات، قائمپناه در مصاحبه تلفنی با برنامه « به وقت ایران» شبکه خبر در صداوسیما به توجیه حضورش در مراسم یادشده پرداخت و در این خصوص مدعی شد: «به دستور مراجع ذیصلاح برای بهبود روابط، در مراسم سفارت عربستان شرکت کردم و در این مراسم مواضع ایران نسبت به اقدامات عربستان را صراحتاً اعلام کردم و گفتم که انشاءالله به زودی که موشکهایمان به آمریکا رسید، دیگر به شما حمله نمیکنیم»!
البته که توجیهات غیرقابل قبول معاون رئیس جمهور درباره حضور در مراسم مذکور با هدف بهبود روابط، ابهاماتی را به همراه دارد. قائمپناه مدعی شده است که «به دستور مراجع ذیصلاح» در این مراسم شرکت کردهاند، اما توضیحی درباره هویت مرجع صادرکننده دستور ارائه نداده و این پرسش مطرح میشود که قائمپناه با اجازه چه کسی و از کجا دستورگرفته است که در این مراسم شرکت کند؟
از سوی دیگر، ادعای اعلام مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال اقدامات عربستان نیز بدون تشریح محتوای این مواضع مطرح شده است. و پرسش ایجاد میشود که قائم پناه با چه جایگاه و صلاحیتی منعکس کننده مواضع جمهوری اسلامی ایران است؟ قائمپناه در بخشی دیگر از توجیهات خود گفته است که به عربستانیها منتقل کرده که «انشاءالله بهزودی که موشکهایمان به آمریکا رسید، دیگر به شما حمله نمیکنیم»!.
این اظهارات قائم پناه در حالی مطرح میشود که گویا وی فراموش کرده است که پایگاههای هدف حملات ایران متعلق به آمریکا بوده و از همین پایگاهها حملاتی علیه مردم کشورمان صورت گرفته است.
علاوه بر توجیهات قائم پناه، عباس رضایی ثمرین، مدیرکل حوزه معاونت اجرایی و سرپرست نهاد ریاستجمهوری مدعیشد:« قائمپناه بعنوان نماینده حاکمیت ایران، در قالب تقویت سیاست همسایگی و حسن همجواری و با ابلاغ مراجع رسمی و ذیصلاح » در مراسم روز ملی عربستان سعودی شرکت کردند.
احمدنیا رئیس امور اطلاع رسانی دولت نیز هم مدعی شد که «دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران در تمامی سطوح و با هماهنگی کامل ارکان نظام در جریان است» و اظهار داشت: « قائم پناه نماینده ارشد دولت در مراسم دیپلماتیک تهران نیز با هدف تثبیت منافع ملی و تقویت روابط منطقهای انجام میشود.» گفتنی است که ادعای «هماهنگی با ارکان نظام» به یک واکنشی منفعلانه و کلیشهای بدل شده است.
مروری بر سوابق دولت در طرح این ادعا به جهت پیشبرد امور خود نیز حاکی از همین مسئله است. بویژه اینکه این موضوع در ماجرای جلسه رای اعتماد به وزرای پیشنهادی دولت چهاردهم و طرح ادعای هماهنگی با رهبری از سوی پزشکیان در مجلس مطرح شد که بعدا خلاف آن مشخص شد.
همچنین در سفر اخیر رئیس جمهور و تیم وزارت خارجه به نیویورک و انجام ملاقات خارج از چارچوب عراقچی با طرف آمریکایی، ادعای هماهنگی با ارکان نظام مطرح شد که پس از آن با توضیحات سرلشکر رضایی، دبیرشعام مشخص گردید که قرار بوده است صرفا «شروط ۷ گانه ایران مجدداً به «واسطهها» ابلاغ شود»
گفتهای که به صورت ضمنی این موضوع را تایید میکند که مجوزی برای ملاقات عراقچی وجود نداشته است. علاوه بر این نیز در ماجرای انعقاد تفاهم نامه اسلام اباد نیز با پیام رهبری مشخص شد که ایشان علی الاصول نظری دیگر داشتند و مخالف بودند.
توازن دیپلماتیک کجاست؟
قابل ذکر است که نکته دیگری که دولت باید درباره آن شفافسازی کند، سطح حضور مقامات سعودی در مراسم روز ملی ایران در ریاض و تناسب آن با حضور معاون رئیسجمهور در مراسم روز ملی عربستان در تهران است. این مسئله در کنار سفر یکهفتهای وزیر علوم به عربستان، پرسشهایی را درباره میزان رعایت اصل عمل متقابل و توازن در مناسبات دیپلماتیک تهران و ریاض مطرح میکند. بر همین اساس، انتظار میرود دولت توضیح دهد که آیا سطح حضور مقامات دو کشور در این رویدادها و رفتوآمدهای رسمی، متناسب با جایگاه طرفین بوده و شأن جمهوری اسلامی ایران در این تعاملات رعایت شده است؟ بهویژه آنکه مراسم چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران در ریاض، با حضور «فیصل بن عبدالعزیز»، شهردار ریاض، برگزار شده بود.
