- نویسنده: احسان میرباقری
از بنزین و گازوئیل رکوردی تا مخازن گازی که هنوز برای زمستان آماده نیستند. همزمان، حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای روسیه، عرضه فرآوردههای نفتی را تحت فشار گذاشته است. در چنین شرایطی، سخنان کمسابقه فریدریش مرتس درباره پایان «دوستی بیقیدوشرط» اروپا و آمریکا، فقط یک جمله سیاسی نیست بلکه نشانهای از تغییر محاسبات و رویکرد اروپاست.
اروپا دیگر نمیتواند بحران انرژی را یک اتفاق مقطعی یا نوسان معمول بازار نفت معرفی کند. مجموعهای از بحرانها همزمان به جان اقتصاد این قاره افتاده است. جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، ناامن شدن مسیرهای انتقال انرژی، اختلال در تردد نفتکشها در هرمز و بابالمندب و افزایش فشار بر پالایشگاهها، همه دست به دست هم دادهاند تا هزینه انرژی در اروپا جهش کند.
گزارش اخیر یورونیوز بر اساس دادههای کمیسیون اروپا نشان میدهد قیمت بنزین و گازوئیل در اتحادیه اروپا به بالاترین سطح ثبتشده در سری آماری این اتحادیه رسیده است. قیمت گازوئیل نیز از ابتدای سال جهشی نزدیک به ۴۰ درصد داشته است. بانک مرکزی اروپا هشدار داده که در صورت ادامه اختلال در عرضه انرژی، فشار قیمتی میتواند برای مدت طولانیتری ادامه پیدا کند.
اما داستان فقط نفت گران نیست. اروپا برای تأمین انرژی خود به مسیرهایی وابسته است که امروز هرکدام به یک نقطه بحران تبدیل شدهاند. تنگه هرمز، شریان انتقال بخش مهمی از انرژی جهان، درگیر جنگ است و بابالمندب نیز به دلیل ناامنی ناشی از حملات نیروهای یمنی، مسیر مطمئنی برای انتقال نفت به اروپا محسوب نمیشود. یعنی همان سیاستی که واشنگتن با عنوان فشار بر ایران دنبال کرد، حالا هزینهاش را در پمپبنزینها و کارخانههای اروپایی نشان میدهد.
در سوی دیگر، حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه نیز بحران فرآوردههای نفتی را تشدید کرده است. آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده حملات پهپادی اوکراین به تأسیسات پالایشی روسیه در سال جاری شدت گرفته و تولید بنزین و گازوئیل این کشور کاهش یافته است.
روسیه یکی از تأمینکنندگان مهم فرآوردههای نفتی بازار جهانی بود و کاهش تولید پالایشگاههای این کشور، درست در زمانی اتفاق افتاده که بازار جهانی از سوی خاورمیانه نیز تحت فشار است. وقتی همزمان عرضه نفت و فرآورده از خاورمیانه مختل شود و پالایش روسیه نیز هدف قرار بگیرد، بازار جای خالی این بشکهها را بهسادگی پر نمیکند.
خود آژانس بینالمللی انرژی هشدار داده است که در صورت ادامه اختلال در پالایش روسیه و خاورمیانه، بازار جهانی گازوئیل میتواند برای ماهها تحت فشار باقی بماند.
اروپا در چنین شرایطی نهتنها با نفت گرانتر، بلکه با پالایش محدودتر و رقابت شدیدتر برای خرید فرآورده مواجه است. همان چیزی که مستقیماً خود را در قیمت گازوئیل، هزینه حملونقل و در نهایت قیمت کالاها نشان میدهد.
ضربه دیگر زمانی وارد شد که گزارشهایی درباره تصمیم عربستان برای عدم تخصیص نفت به پالایشگران اروپایی در ماه اکتبر منتشر شد. بر اساس گزارش بلومبرگ، آرامکو به دستکم دو مشتری اروپایی اعلام کرده که در ماه آینده تحت قراردادهای بلندمدت نفتی دریافت نخواهند کرد.
این خبر برای اروپا اهمیت ویژهای دارد. زیرا در شرایطی رخ داده که پالایشگاههای اروپایی همزمان باید با قیمت بالای نفت، کاهش عرضه روسیه و اختلال مسیرهای خاورمیانه دستوپنجه نرم کنند.
مسیر جایگزین نیز چندان ساده نیست. نفت خلیج فارس برای رسیدن به اروپا باید از مسیرهای دریای سرخ عبور کند یا راه بسیار طولانی دور آفریقا را در پیش بگیرد.
در این میان، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، صراحتاً گفت دوران «دوستی بیقیدوشرط» با آمریکا به پایان رسیده است.
این جمله را نمیتوان از بحران انرژی اروپا جدا کرد. اروپاییها طی سالهای گذشته هزینه سیاستهای ضدروسی، تحریم انرژی روسیه و وابستگی بیشتر به منابع جایگزین را پذیرفتند، اما اکنون با بحرانی مواجهاند که بخش مهمی از آن از تشدید درگیریهای آمریکایی در غرب آسیا و سیاستهای واشنگتن ناشی شده است.
اروپا حالا با واقعیتی تلخ روبهروست. آمریکا جنگ میکند، اما اروپا هزینه میدهد؛ واشنگتن تصمیم میگیرد، اما این خانوادههای اروپایی هستند که بنزین گرانتر میخرند و کارخانههای اروپایی هستند که با انرژی گرانتر تولید میکنند.
به همین دلیل، ماجرای سوخت دیگر فقط یک بحران اقتصادی نیست بلکه نشانه شکافی است که در دل اتحاد غربی در حال عمیقتر شدن است. اگر تا دیروز اروپا آمریکا را شریک امنیتی خود میدانست، امروز دستکم بخشی از رهبران اروپایی در حال محاسبه دوباره این شراکت هستند.
