- نویسنده: پدرام حسینی
در روزهای اخیر و پس از ارجاع پرونده ایران از شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی به شورای امنیت، بار دیگر بحث خروج جمهوری اسلامی ایران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای(NPT) بالا گرفته و اظهارنظرهای متفاوتی درباره آن مطرح شده است. دبیر شورای عالی امنیت ملی در همین زمینه گفت: «اقدامات آمریکا و اسرائیل به ما این اجازه را میدهد که پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای خارج شویم. ما در این زمینه هنوز تصمیمی نگرفتهایم، ولی این موضوع به رفتار آمریکا بستگی دارد.» وی همچنین تصریح کرد: «ما دکترین هستهای خود را تغییر ندادهایم، اما نمیدانیم در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد.»
همزمان حسینعلی حاجیدلیگانی، نماینده مجلس، با اشاره به طرح سهفوریتی خروج از NPT که مدتی است تقدیم هیئترئیسه شده، گفت: «با توجه به شرایطی که کشور دارد و تهاجمی که دشمن در ۲ مقطع به ما داشته، ماندن ما در NPT جز ضرر چیزی برای ما ندارد.» وی افزود که پس از ارسال پرونده ایران به شورای امنیت، شاید لازم باشد ایران از این پیمان خارج شود تا بتواند مسائل خود را خودش مدیریت کند.
خروج از NPT سالهاست از یک «تهدید» به یک آزمون برای اعتبار تهدیدهای ایران تبدیل شده است. سالها پیش، پس از خروج آمریکا از برجام، حسن روحانی فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای ناشی از برجام را همسنگ خروج ایران از NPT معرفی کرد. اما در عمل نه حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای ایران، نه فعالسازی مکانیسم ماشه و نه حتی جنگ ۳۹روزه، در نهایت به خروج ایران از این پیمان منجر نشد.
بحث خروج البته موضوع تازهای نیست و حتی سابقه آن به پیش از انقلاب بازمیگردد. مرحوم اکبر اعتماد، رئیس و بنیانگذار سازمان انرژی اتمی ایران در دوره پهلوی، نیز در مصاحبهای با بیبیسی از ضرورت خروج ایران از این پیمان سخن گفته بود.
اما در تمام این سالها، NPT برای ایران چه آورده است؟ کشوری که بنا بر مواضع رسمی خود طی حدود سه دهه برنامهای برای ساخت سلاح هستهای دنبال نکرد، نه از حمایت مؤثر این پیمان برخوردار شد و نه امنیت تأسیسات هستهایاش تضمین شد؛ بلکه عضویت در NPT به مسیری برای گستردهترین بازرسیها تبدیل شد. سرانجام نیز در جنگهای ۱۲روزه و ۳۹روزه، بخش قابل توجهی از تأسیسات هستهای ایران هدف حمله قرار گرفت و حتی گزارشها و گمانهزنیهایی درباره بررسی گزینه استفاده از سلاح هستهای علیه تأسیسات مستحکم ایران مطرح شد.
اگر ایران اساساً قصد خروج از NPT یا تغییر دکترین هستهای خود را ندارد، اصرار بر تکرار این تهدید نیز منطقی نیست؛ چراکه تهدیدی که بارها اعلام و بارها اجرا نشده، بهجای بازدارندگی میتواند به یکی از پالسهای ضعف در محاسبات طرف مقابل تبدیل شود.
