سعید قاسمی
با پخش تیزر جدید فیلم «اودیسه»، انتظارها برای اکران آخرین اثر سینمایی کریستوفر نولان به اوج رسیده است. نولان که با تطهیر بمباران اتمی ژاپن در آخرین فیلمش، «بالاخره» موفق به دریافت جایزه اسکار شد، حالا پروژهای در دست دارد که گرانترین پروژه کارنامه اوست.
از نظر تولید، «اودیسه» رکورد تازهای در کارنامه نولان محسوب میشود. بودجهای حدود ۲۵۰ میلیون دلار، این فیلم را به پرهزینهترین فیلم او تبدیل کرده؛ رقمی که حتی از آثار عظیمی مثل «شوالیه تاریکی برمیخیزد» هم فراتر میرود.
علاوه بر این، استفاده از بیش از دو میلیون فوت نگاتیو و هزینه چند میلیون دلاری صرفاً برای فیلم خام، نشاندهنده وسواس تکنیکی کارگردان است. در سطح درونمایه، فیلم آخر نولان اقتباسی از حماسه کلاسیک هومر است؛ داستان بازگشت اودیسیوس پس از جنگ تروا که با ساختاری غیرخطی و تاکید بر لایههای روانشناختی شخصیت اصلی روایت میشود.
با این حال، تردیدهایی وجود دارد که آیا نولان میتواند از دام پیچیدگیهای تکنیکی همیشگیاش عبور کند یا بار دیگر روایت را قربانی بازیهای زمانی و ساختاری خواهد کرد؛ همان نقدی که به آثاری چون «تنت»، «تلقین»، «اوپنهایمر و …» وارد شد. موردانتظارترین فیلم سال، بیش از فیلمهای دیگر نولان زیر ذرهبین است. «اودیسه» از تیزر اولش مورد نقد قرار گرفت. برای مثال طراحی لباسها و بهویژه کلاهخود شخصیت آگاممنون، موجی از انتقادات را برانگیخت و «غیردقیق» و حتی «کارتونی» توصیف شد. برخی این ضعف را نشانهای از بیتوجهی به جزئیات تاریخی دانستند؛ انتقادی که با گزارشهایی درباره ناهماهنگیهای بصری در زرهها نیز تقویت شد.
در مجموع، «اودیسه» در نقطهای حساس از کارنامه نولان قرار دارد. او پس از موفقیت «اوپنهایمر»، حالا به سراغ پروژهای رفته که هم از نظر مالی و هم از نظر روایی پرریسک است. اگرچه ستارههای بزرگ و مقیاس تولید میتوانند موفقیت تجاری را تضمین کنند، اما منتقدان معتقدند این فیلم ممکن است بیش از هر چیز، نمایش دیگری از «شکوه تکنیکی بدون عمق احساسی» باشد؛ همان اتهامی که سالهاست سایهاش بر آثار نولان سنگینی میکند.