احسان میرباقری
روز سهشنبه اعلام خروج امارات متحدۀ عربی از اوپک یکی از مهمترین اخباری بود که در حوزۀ اقتصاد انرژی و اقتصاد سیاسی بینالملل منتشر شد. از همان نخستین ساعات اعلام این خبر، رسانهها و کارشناسان مختلفی به ارزیابی برای فهم این تصمیم پرداختهاند. یکی از برجستهترین این تحلیلها توسط استیون کوک، متخصص برجستۀ خاورمیانه در شورای روابط خارجی آمریکا منتشر شد.
کوک برآن است که اوپک تا همین نقطه نیز به دلیل وضعیت منطقهای تا حد قابل توجهی تضعیف شده بود و امارات برآن است که با خروج از این کارتل میتواند بهتر منافع خود را تامین کند «این تصمیم که از روز جمعه اجرایی میگردد، به عضویت ۵۸ ساله این کشور در این کارتل نفتی پایان داده و ضربهای نمادین به ائتلافی اقتصادی وارد میکند که پیش از این نیز زیر بار فشارهای ناشی از جنگ منطقهای و دیپلماسی ازهمگسیخته، تضعیف شده بود. دولت امارات مدتهاست که با سهمیهبندیها و سیاستهای کنترل قیمت اعمالشده از سوی این کارتل زاویه دارد و بر همین اساس، این خروج را در راستای منافع عالیه خود میبیند. تصمیم ابوظبی، نگرانیهای جدی و دقیقی را درباره انسجام بلندمدت اوپک برانگیخته است، اما هنوز باید منتظر ماند و دید که آیا این تغییر، تکانه مخربی به ساختار کارتل وارد خواهد کرد یا خیر».
به باور کوک، ایدۀ خروج از این سازمان بیش از 5 سال است که در ذهن سیاستمداران اماراتی پرورانده میشود اما اکنون با بروز آشکارتر تنشها میان این کشور و سعودی، امارات اکنون خروج رو گزینه منطقیتری مییابد، چون همواره از وزن بالاتر سعودی در این سازمان ناراضی بود «رهبری امارات آشکارا بر این باور است که مکانیسم تصمیمگیری در اوپک، که از نظر تاریخی همواره کفه ترازو را به نفع عربستان سعودی سنگین کرده، نتوانسته است منافع اقتصادی ابوظبی را تأمین کند. همزمان، امارات و پادشاهی سعودی بار دیگر به دورانی بازگشتهاند که تنش و پیچیدگی بر مناسبات دوجانبهشان سایه افکنده است. هماهنگی تنگاتنگ میان این دو دولت در سالهای اخیر، همان الگویی که سیاستگذاران و تحلیلگران آمریکایی مفروضات خود درباره منطقه و چشمانداز آن را بر پایه آن بنا کرده بودند، یک رویه معمول و ساختاری نیست».
به باور کوک علاوه بر ناخرسندی اماراتیها از وزن بالاتر سعودی در سازمان اپک و بروز بیشتر درگیریها بین این دو کشور، مسئلۀ تجاوز آمریکا به ایران و بازهم موضوع متفاوت سعودی و امارات بر سر جنگ با ایران هم محرک دیگری برای خروج بود «با تداوم جنگ، مسیر ابوظبی و ریاض از یکدیگر جدا شد؛ چرا که سعودیها در همسویی با پاکستان، مصر و ترکیه، به دنبال یافتن یک راهحل دیپلماتیک برآمدند. اماراتیها اما با توجه به حجم آتشی که از سوی ایران دریافت کردهاند، میخواهند اطمینان یابند که در هرگونه توافق احتمالی، ایران دیگر نتواند امنیت آنها را به خطر بیندازد. باور آنها بر این است که سعودیها و دیگر بازیگران حاضرند به دستاوردهای کمتری رضایت دهند. این واگرایی، به فرسایش اعتماد و همبستگی شکلگرفته در اوایل جنگ انجامیده است. در چنین شرایطی، اماراتیها که پیشتر نیز سناریوی خروج از اوپک را در سر میپروراندند، به وضوح به این نتیجه رسیدند که وخامت روابط دوجانبهشان با ریاض، فرصت مناسبی برای پایان دادن به حضور در این کارتل نفتی است».