احسان میرباقری
سراشیبی اقتصادی و رکود احتمالی فعلی که ایران با بستن تنگۀ هرمز و به تلافی حملۀ آمریکا به جهان تحمیل کرد؛ شبیه به نوک کوه یخ شده است. به رغم آن که اقتصاد جهانی تا همین لحظه نیز هزینۀ فراوانی به دلیل حماقت ترامپ پرداخت کرده، اما هنوز تبعات مسدود ماندن تنگۀ هرمز ادامه دارد و ممکن است تشدید هم شود. رسانۀ آلمانی دویچهوله به بخشی از این بحران پرداخته است.
این رسانه در گزارش خود اثبات میکند که انسداد تنگۀ هرمز در حوزۀ زنجیرۀ تامین جهانی، تبعاتی بیش از حتی دوران همهگیری کرونا یا جنگ تعرفهای ترامپ بر اقتصاد جهان داشته است «انسداد تنگه هرمز از سوی ایران، موجب شده تا پیامدهای آن با اختلالات زنجیره تأمین در دوران همهگیری کووید-۱۹ و نظام جدید تعرفههای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مقایسه شود. بحران همهگیری، پرده از وابستگی شدید جهان به چین برای تولید هر محصولی، از قطعات الکترونیکی گرفته تا تجهیزات پزشکی، برداشت؛ اما جنگ در ایران نقطه ضعف دیگری را نمایان کرده است: اینکه ایجاد اختلال در تأمین مواد اولیه حیاتی نظیر نفت، گاز و کودهای شیمیایی، با چه سرعتی میتواند تجارت جهانی را تحتالشعاع قرار دهد. در شرایطی که همهگیری کرونا یک شوک تقاضای گسترده به همراه داشت و تعرفههای ترامپ موجب تغییرات مستمر و ماندگار در زنجیرههای تأمین شد، جنگ ایران ضربه حاد و شدیدی را بر طرف عرضه وارد کرده است که عمدتاً روی انرژی و کالاها متمرکز است».
به باور این رسانه، تبعات این جنگ هنوز به اوج نرسیده و دولتها در جهان به این فکر هستند تا به ریسکهای آتی در سالهای بعد نیز بیاندیشند «افزایش شدید قیمت نفت، گاز و کودهای شیمیایی، پیشاپیش دولتها را وادار کرده است تا در پیشبینیهای تورمی خود تجدیدنظر کنند، چرا که سایه خطر بروز اختلالات گستردهتر در تجارت کالا همچنان سنگینی میکند. نفتکشها و کشتیهای حامل گازی که پیشتر از تنگه هرمز عبور میکردند، اکنون مجبورند مسیر طولانی دور زدن دماغه امید نیک در آفریقای جنوبی را در پیش بگیرند. این امر، هزاران مایل دریایی و تا دو هفته زمان به بسیاری از سفرهای دریایی میافزاید. حق بیمه ریسک جنگ برای کشتیها در خاورمیانه به شدت افزایش یافته و چندین میلیون دلار به هزینه هر بار عبور و مرور اضافه کرده است. این هزینهها از هماکنون در حال دامن زدن به افزایش قیمت انرژی، مواد شیمیایی و کالاهای صنعتی (تولیدی) هستند».
نکتۀ مهمتر آن است که سطح فاشر به زنجیرۀ تامین جهانی به اندازهای بالا است که حتی اگر همین امروز نیز شرایط به پیش از تجاوز آمریکا و اسرائیل بازگردد، مدتها طول خواهد کشید که اوضاع شبیه به پیش از جنگ شود «پیامدهای ناشی از این کمبود، همچنان در حال تسری به زنجیرههای تأمین چندلایه شرکتهاست و حتی پس از بازگشایی کامل تنگه نیز، ماهها زمان خواهد برد تا تأثیر کامل آن نمایان شود و زنجیرههای تأمین مجدداً به ثبات برسند. بر اساس نظرسنجی انجامشده از ۶۰۰۰ شرکت در ۱۳ کشور جهان، نزدیک به دو سوم شرکتها از اختلالات بیشتر در زنجیره تأمین و افزایش قیمت انرژی و کالاها به دلیل این جنگ ابراز نگرانی کردهاند».