به گزارش گروه اقتصادی نوبنیاد؛ شواهد نشان میدهد اثر افزایش قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار به تدریج در حال نمایان شدن در شاخصهای اقتصادی جهان است؛ اثری که پیشتر ضربه سنگینی به آسیا وارد کرده و اکنون به سمت اقتصادهای غربی در حرکت است. حتی در صورت موفقیت مذاکرات احتمالی صلح در روزهای آینده، بخش قابل توجهی از آسیب به اقتصاد آمریکا و اروپا پیشتر وارد شده است.
بر اساس دادههای آماری استخراجشده از نقشه جهانی قیمت سوخت در بازه زمانی ۲۳ فوریه تا ۱۳ آوریل ۲۰۲۶، بازار انرژی با یکی از شدیدترین شوکهای قیمتی خود روبهرو شده است. در این میان، میانمار با ثبت افزایش بیسابقه ۱۰۱.۱ درصدی، رکورددار رشد قیمت بنزین بوده و نرخ هر لیتر سوخت در این کشور به ۱.۵۸ دلار رسیده؛ رقمی که نشاندهنده بیش از دو برابر شدن هزینهها در کمتر از دو ماه است.
پس از آن، فیلیپین با رشد ۷۲.۶ درصدی (۱.۶۱ دلار) و مالزی با ۶۸.۱ درصد (۱.۰۷ دلار) در رتبههای بعدی قرار دارند. تمرکز ۵ کشور از ۱۰ کشور نخست این فهرست در جنوبشرق آسیا نشان میدهد این منطقه به کانون اصلی بحران تورم سوخت در جهان تبدیل شده؛ جایی که وابستگی بالا به واردات انرژی از تنگه هرمز، شوک قیمتی را تشدید کرده است.
در قاره آمریکا، ایالات متحده با رشد ۳۵.۱ درصدی قیمتها و متوسط ۱.۱۸ دلار برای هر لیتر، با افزایش هزینه سوخت مواجه شده و کانادا نیز با رشد ۲۸.۹ درصدی شرایط مشابهی را تجربه میکند. در آمریکای لاتین، پرو با افزایش ۳۵.۶ درصدی، قیمت هر لیتر بنزین را به ۱.۶۵ دلار رسانده است. در مقابل، کلمبیا با کاهش جزئی ۰.۷ درصدی و بولیوی با ثبات کامل قیمتی، نمونههایی از تفاوت سیاستهای کنترلی در مدیریت بازار سوخت به شمار میروند؛ تفاوتی که نشان میدهد مداخلات دولتی همچنان میتواند در مهار اثرات بحران نقشآفرین باشد.
اروپا نیز از این موج بینصیب نمانده و با نوسانات قابل توجهی روبهرو است. سوئد با افزایش ۲۱.۷ درصدی و بریتانیا با ۲۰.۸ درصد بیشترین رشد را ثبت کردهاند، در حالی که نروژ به عنوان یکی از تولیدکنندگان مهم انرژی، توانسته افزایش قیمت را به ۲.۱ درصد محدود کند و فشار بر مصرفکنندگان را کاهش دهد. در سایر نقاط جهان، برخی از بالاترین قیمتهای اسمی در آفریقا و اقیانوسیه مشاهده میشود؛ مالاوی با وجود رشد ۳۴.۴ درصدی، قیمت ۳.۸۴ دلار به ازای هر لیتر را ثبت کرده و نیوزیلند نیز با افزایش ۳۴ درصدی، به ۲.۰۹ دلار رسیده است.
بر اساس این گزارش، کشورهایی مانند ایران، عربستان سعودی و الجزایر کمترین تأثیرپذیری را از نوسانات جهانی داشتهاند و نرخ رشد قیمت در آنها نزدیک به صفر باقی مانده است. این در حالی است که میانگین رشد قیمت در کشورهای واردکننده و در حال توسعه از ۳۰ درصد فراتر رفته و فشار مضاعفی بر زنجیرههای تأمین و هزینههای لجستیک جهانی وارد کرده است.
قیمت بنزین در آلمان رکورد زد
طبق دادههای جدید والاستریت ژورنال، با وجود افزایش هزینههای انرژی ناشی از تنشهای منطقهای و فشار بر بازار نفت، قیمت بنزین در آمریکا همچنان بهمراتب کمتر از اروپا و آسیاست. قیمت بنزین در کشورهایی نظیر آلمان، نروژ و فرانسه از مرز هر گالن 8 دلار عبور کرده و آلمان با بیشترین قیمت در صدر ایستاده و پس از آن کشورهای اسکاندیناوی قرار دارند.
جیرهبندی سوخت در اروپا
در همین حال، نشانههای بحران به سطح سیاستگذاری نیز رسیده است. نخستوزیر سوئد، اولف کریسترسون، هشدار داده که در صورت تداوم اختلال در تأمین انرژی از خاورمیانه، کشورش ممکن است ناگزیر به محدودسازی مصرف انرژی شود. وی تأکید کرده است که ادامه وضعیت کنونی میتواند دولتها را به سمت اتخاذ سیاستهای سختگیرانه برای مدیریت مصرف سوق دهد. این هشدار در شرایطی مطرح میشود که بسیاری از کشورهای اروپایی همچنان با چالش تأمین پایدار انرژی دستوپنجه نرم میکنند و تحولات خاورمیانه، ریسکهای جدیدی را به بازار تحمیل کرده است.
نارضایتی در آمریکا؛ بنزین به مسئله سیاسی تبدیل شد
در ایالات متحده، افزایش قیمت سوخت به سرعت به یک مسئله سیاسی و اجتماعی تبدیل شده است. انجمن اتومبیل آمریکا اعلام کرده که قیمت بنزین روز گذشته برای دومین روز متوالی افزایش یافته و به ۳.۵ دلار در هر گالن رسیده است؛ افزایشی که نگرانیها درباره عرضه و هزینههای خانوار را تشدید کرده است.
اهمیت قیمت سوخت در سبد هزینهای خانوارها و نقش آن در حملونقل باعث شده تا افکار عمومی حساسیت بالایی نسبت به این موضوع نشان دهد. بر اساس نظرسنجی دانشگاه کوینیپیاک که در فاصله ۹ تا ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ انجام شده، ۶۵ درصد از پاسخدهندگان رئیسجمهور آمریکا را مسئول افزایش قیمت بنزین میدانند، در حالی که ۲۳ درصد او را بیتقصیر ارزیابی کردهاند.
این نظرسنجی همچنین از شکاف عمیق سیاسی در آمریکا حکایت دارد؛ بهطوریکه ۹۷ درصد دموکراتها رئیسجمهور را مقصر میدانند، در مقابل تنها ۲۲ درصد جمهوریخواهان با این دیدگاه موافقاند و ۷۶ درصد آنان او را مسئول نمیدانند. در میان مستقلها نیز ۷۳ درصد، دولت را عامل افزایش قیمتها معرفی کردهاند.
مجموع این تحولات نشان میدهد شوک انرژی ناشی از اختلال در عرضه، اکنون به یک بحران چندوجهی تبدیل شده که از بازارهای آسیایی آغاز شده و با عبور از اروپا، به اقتصاد و سیاست داخلی آمریکا نیز رسیده است؛ بحرانی که پیامدهای آن نهتنها در قیمتها، بلکه در تصمیمات دولتها و رفتار افکار عمومی نیز بهوضوح قابل مشاهده است.