اکونومیست در تازهترین گزارش خود نوشت: بازارهای جهانی انرژی در شرایطی بیسابقه قرار گرفتهاند و دامنه سناریوهای پیشِرو از «وخیم» تا «فاجعهبار» گسترده شده است.
به گزارش گروه اقتصادی نوبنیاد؛ بیش از ۵۰ روز پس از آغاز جنگ میان ایران و آمریکا، اثرات مستقیم این تنشها بر قیمت نفت، ذخایر جهانی و فعالیت پالایشگاهها در آسیا و اروپا آشکار شده است؛ بهطوریکه تحلیلگران هشدار میدهند جهان ممکن است به لبه پرتگاه انرژی نزدیک شود.
در این مدت، جهان حدود ۵۵۰ میلیون بشکه نفت خام خلیج فارس را از دست داده است؛ رقمی معادل نزدیک به ۲ درصد تولید کل جهان در سال گذشته. بسته شدن تنگه هرمز، مسیر حیاتی انتقال نفت، موجب شده است ماهانه حدود ۷ میلیون تن گاز طبیعی مایع از چرخه عرضه حذف شود؛ معادل ۲ درصد عرضه سالانه این سوخت. با این حال، در کشورهای غربی که بزرگترین بازارهای آتی را در اختیار دارند، فشار هنوز محدود به نظر میرسد: بنزین تنها اندکی گرانتر شده، اما خانوارها و صنایع همچنان توان مصرف دارند و ذخایر سوخت در سطح پیش از جنگ باقی مانده است. با این وجود، این آرامش نسبی میتواند گمراهکننده باشد. تا ۲۰ آوریل، آخرین نفتکشهایی که پیش از جنگ از هرمز عبور کرده بودند، به مقصدهای خود در مالزی و کالیفرنیا رسیدهاند؛ به این معنی که دیگر حاشیه امنی برای جبران شوک عرضه وجود ندارد. با آغاز فصل سفرهای تعطیلاتی و افزایش تقاضا، فشار بر بازار جهانی شدت یافته است.
سه عامل اصلی بازار جهانی انرژی را در آستانه بحران قرار دادهاند: نخست، کاهش سریع محمولههای آماده خرید؛ دوم، افت تولید سوخت در پالایشگاهها به دلیل کمبود مواد اولیه و افزایش قیمت نفت خام؛ و سوم، تداوم تقاضای مصنوعی بالا، بهویژه در اروپا. برای بازگشت بازار به تعادل، یک عقبنشینی جدی در بخش تولید یا مصرف ضروری به نظر میرسد.
در عرصه تجارت نیز، حجم بالای نفت در حال حمل روی آب که پیش از آغاز جنگ موجب آرامش نسبی بازار شده بود، اکنون رو به پایان است. نفت ایران و روسیه که پیشتر در دریا معطل مانده و پس از کاهش تحریمها فروخته شده بودند، اینک تقریباً تمام شدهاند. حجم نفت روی آب با سرعتی بیسابقه کاهش یافته است و در حوزه سوخت هواپیما و بنزین، این حجم حتی بسیار کمتر از میانگین تاریخی بوده و به حداقل لازم برای تجارت دریایی نزدیک شده است.
حتی اگر تنگه هرمز فوراً باز شود، بازگرداندن تولید نفت خلیج فارس، حملونقل دریایی و فعالیت پالایشگاهها به ظرفیت کامل، ماهها زمان خواهد برد. از دست رفتن تجمعی ۱.۵ میلیارد بشکه نفت (معادل ۵ درصد تولید سالانه جهان) تقریباً اجتنابناپذیر شده است؛ و اگر بسته شدن هرمز ادامه یابد، این رقم بهراحتی میتواند دو برابر شود. اکنون زمان برای جلوگیری از تکرار چنین سقوطی بهسرعت رو به پایان است و تحلیلگران هشدار میدهند جهان با یک بحران گسترده انرژی و اثرات اقتصادی جدی روبهروست. محدودیت عرضه، کاهش ظرفیت پالایش، فشار بر ذخایر و نوسانات قیمت همگی نشان میدهد که اقدامات فوری و هماهنگی بینالمللی برای بازگرداندن ثبات به بازار جهانی انرژی ضروری است.