نوید شفیعی
رئیس جمهور آمریکا اخیرا در مصاحبهای این موضوع را مطرح کرد که پیش از جنگ با ایران بسیاری از کارشناسان دولت میگفتند قیمت نفت به 300 دلار خواهد رسید. این موضوع بیش از آنکه یک پیشبینی صرف باشد، پنجرهای به درک واقعی اهمیت انرژی برای آمریکا و اقتصاد جهانی باز میکند. این سخنان نشان میدهد که حتی در بالاترین سطوح تصمیمگیری در آمریکا، نگرانی عمیقی نسبت به پیامدهای اختلال در جریان انرژی وجود دارد؛ موضوعی که برخلاف برخی ادعاها، به هیچ وجه محدود به کشورهای واردکننده نفت نیست.
در سالهای اخیر، آمریکا همواره تلاش کرده با تکیه بر افزایش تولید نفت شیل، خود را تا حدی از تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه مستقل نشان دهد اما واقعیت بازار جهانی انرژی پیچیدهتر از این ادعاهاست و افزایش دهها درصدی قیمت انرژی در آمریکا آن را نقض کرده است. قیمت نفت در یک بازار جهانی تعیین میشود و هرگونه شوک عرضه، حتی اگر مستقیماً به کمبود فیزیکی در آمریکا منجر نشود، به سرعت از طریق افزایش قیمتها به اقتصاد این کشور منتقل میشود.
تجربه افزایش شدید قیمت انرژی در همان هفتههای ابتدایی جنگ، نشان داده است که تنگه هرمز اثرات به شدت قابل توجهی دارد و میتواند بازارها را دچار تلاطم کند.
از سوی دیگر، پیچیدگیهای ژئوپلیتیکی منطقه به تنگه هرمز محدود نمیشود. تهدیدات مربوط به تنگه بابالمندب نیز به یک عامل مهم در معادلات امنیت انرژی تبدیل شده است. اگر مجددا آمریکا جنگ را شروع کند، باید آماده بسته شدن این تنگه نیز باشد. چراکه انصارالله یمن طی یک پیامی بسته شدن این تنگه را مطرح کرده است و این موضوع را عینا بیان کرده اند که جن و انس نخواهند توانست آن را باز کنند. چنین سناریویی میتواند فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده و قیمتها را به سطوحی بسیار بالاتر از پیشبینیهای محافظهکارانه برساند. پیشبینی که قیمت نفت را در کمترین قیمت آن 150 دلار را تخمین میزند.
در این میان، تلاش کشورهای غربی برای کنترل بازار از طریق آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت، تنها یک راهحل موقت محسوب میشود. این ذخایر محدود هستند و نمیتوانند در بلندمدت پاسخگوی یک بحران گسترده باشند و میتواند به رکود اقتصادی عمیق در اقتصادهای بزرگ، از جمله آمریکا، منتهی شود.
در مجموع، اظهارات ترامپ را باید در چارچوب یک واقعیت مهم تحلیل کرد: امنیت انرژی همچنان یکی از نقاط حساس و آسیبپذیر اقتصاد جهانی است. حتی کشورهایی که تلاش کردهاند خود را مستقل نشان دهند، در برابر شوکهای بزرگ بازار مصون نیستند. این وابستگی متقابل نشان میدهد که هرگونه درگیری نظامی در مناطق کلیدی انرژی، میتواند پیامدهایی گسترده و غیرقابل پیشبینی برای کل جهان به همراه داشته باشد.