سینا موسوی
در هفتهای که گذشت، خبری درباره توقیف سه نفتکش در هند منتشر شد؛ خبری که ابتدا از سوی رویترز با این ادعا همراه شد که کشتیهای مزبور به «ناوگان سایه» صادرات نفت ایران تعلق دارند. ادعایی که بهسرعت از سوی مقامات مسئول کشورمان تکذیب شد و رنگ و بوی عملیات روانی به خود گرفت. فارغ از صحت و سقم ماجرا، آنچه اهمیت دارد بستر سیاسی و اقتصادیای است که این خبر در آن منتشر میشود.
در ماههای اخیر، گمانهزنیهایی درباره همراهی هند با جنگ تجاری و تعرفهای آمریکا علیه روسیه و ایران مطرح شده و همزمان آمارها از کاهش حجم تجارت تهران–دهلی در سال 2025 حکایت دارند. اگرچه این روند را نمیتوان صرفاً به یک عامل تقلیل داد، اما نمیتوان از نشانههای همگرایی بیشتر هند با محور غربی نیز چشم پوشید.
نمونه روشن این رفتار دوگانه، پروژه بندر چابهار است؛ بندری که با وجود برخورداری از معافیت تحریمی آمریکا، سالهاست از سوی طرف هندی با تعلل و احتیاط سیاسی مواجه شده است. سرمایهگذاری وعدهدادهشده، آنگونه که انتظار میرفت، به مرحله اجرا نرسید و پروژه مشترک پیشرفتی متناسب با ظرفیتهای ژئوپلیتیکی خود نداشت. این در حالی است که چابهار میتوانست شاهکلید پیوند راهبردی ایران و هند در معادلات ترانزیتی منطقه باشد.
از سوی دیگر، سیاست خارجی هند در دوران نخستوزیری نارندرا مودی وارد فاز تازهای شد؛ فازی که در آن نزدیکی بیسابقه به اسرائیل به یکی از مؤلفههای ثابت راهبردی تبدیل شد. دهلی در بزنگاههایی چون تحولات پس از 7 اکتبر و درگیریهای رژیم صهیونیستی با محور مقاومت، مواضعی اتخاذ کرد که با ادعای استقلال راهبردی این کشور همخوانی نداشت و حمایتهایی شرمآور از رژیم کودککش به نمایش گذاشت.
این رویکرد در حالی صورت گرفت که حتی برخی دولتهای اروپاییِ همواره همسو با تلآویو، در برابر شدت جنایات این رژیم لب به انتقاد گشودند و دیوان کیفری بین المللی نیز با صدور حکم بازداشت برای نتانیاهو، را در جایگاه متهم جنایت جنگی نشاند. مقایسه این دو رویکرد، تصویر روشنی از جایگاه هند در معادلات جدید ارائه میدهد.
بر این اساس، حتی اگر ادعاهای اخیر درباره همراهی هند با فشارهای آمریکا و اسرائیل علیه ایران نادرست باشد، عقلانیت حکم میکند که روابط با دهلی با «چشم احتیاط» دنبال شود. حفظ روابط تاریخی و ظرفیتهای اقتصادی، امری ضروری است؛ اما ایجاد وابستگیهای حیاتی یکسویه، خطایی راهبردی خواهد بود. در شطرنج پیچیده سیاست خارجی، ایران باید ضمن حفظ تعامل، توازن حسابشدهای میان هند و رقبای منطقهای و فرامنطقهای آن برقرار سازد تا هیچ مهرهای، بازی را علیه منافع ملی کشور مصادره نکند.