تصمیم کمیته المپیک آسیا مبنی بر سلب میزبانی بازیهای آسیایی زمستانی ۲۰۲۹ از عربستان و واگذاری آن به قزاقستان، تنها یک تغییر میزبان ساده نیست؛ بلکه نماد شکست استراتژی توسعه نمایشی محمد بنسلمان است که سالها با سرمایهگذاریهای کلان رسانهای و ورزشی در پی جعل تصویری مدرن از این کشور بود. این اتفاق، در شرایطی رخ میدهد که پروژه “چشمانداز ۲۰۳۰” به عنوان نماد این تحول، با بحرانهای بنیادین اجرایی و مالی مواجه شده است.
دلیل رسمی این انتقال، “تأخیر در تکمیل پروژه تروجینا” در شهر نئوم اعلام شده است. این تأخیر، تنها نوک کوه یخ مشکلات عظیم پروژههایی است که بیشتر مبتنی بر رؤیاپردازیهای غیرعملیاتی به جای برنامهریزی واقعبینانه بودهاند.
گزارشهای میدانی (نظیر بررسی فایننشالتایمز) نشان میدهد بخشهای اصلی نئوم، مانند ساختمانهای آویزان ۳۰ طبقه در “مارینا”، از نظر قوانین فیزیک و مهندسی غیرقابل اجرا تشخیص داده شدهاند، اما به دلیل فشارهای سیاسی، طراحیها ادامه یافته است.
· جهش سرسامآور هزینهها: برآورد اولیه هزینه شهر خطی “لاین” از ۱.۵ تریلیون دلار به ۴.۵ تا حتی ۸.۸ تریلیون دلار افزایش یافته که معادل ۲۵ برابر بودجه سالانه عربستان است. این افزایش، عدم شفافیت و برنامهریزی اولیه واقعبینانه را فریاد میزند.
· توقف عملی و کوچکسازی پنهان: مطابق تصاویر ماهوارهای و گزارش کارکنان، ساختوساز در بسیاری از بخشهای اصلی نئوم متوقف شده، طول برنامهریزیشده شهر خطی از ۱۷۰ کیلومتر به ۲.۵ کیلومتر کاهش یافته و حتی در بودجه سال آینده عربستان، ردیف مشخصی برای نئوم در نظر گرفته نشده است. این به معنای مرگ خاموش یک پروژه نمادین است.
پیامدها: افشای رویکرد پوپولیستی توسعه
این شکست ورزشی چند پیامد کلیدی دارد:
۱- بیاعتمادی نهادهای بینالمللی: انتقال میزبانی به قزاقستان (کشوری با سابقه و زیرساخت واقعی در ورزشهای زمستانی) نشان میدهد نهادهای جهانی، صلاحیت و آمادگی عملی را بر سرمایهگذاریهای تبلیغاتی ترجیح میدهند.
۲- سقوط الگوی تبلیغاتی: رسانههای وابسته به جریانهای ضدجمهوری اسلامی که سالها توسعه عربستان را مبتنی بر همین پروژههای نمایشی به عنوان “الگویی موفق” معرفی میکردند، اکنون با اولین آزمون عملی این الگو مواجه شدهاند که نتیجه آن شکستی آشکار است.
۳-هشدار به توسعه نمادین: این رویداد ثابت میکند که پروژههای عظیم و بلندپروازانه، بدون زیرساختهای حقوقی، مدیریتی، فنی و اقتصادیِ واقعی، محکوم به شکست هستند. تحول پایدار با ساخت برجهای شیشهای در رسانهها حاصل نمیشود، بلکه نیازمند تحول در نظام برنامهریزی، مبارزه با فساد و شفافیت مالی است.
شکست میزبانی بازیهای آسیایی ۲۰۲۹، فراتر از یک رویداد ورزشی، آیینه تمامنمای ناکامی مدل توسعه “نمایش-محور” عربستان سعودی است. این اتفاق نشان میدهد که نمیتوان با پول نفت، واقعیتهای فیزیکی، اقتصادی و مدیریتی را نادیده گرفت. شکاف عظیم بین “ادعا” و “اجرا” در پروژه نئوم، هشداری جدی برای همه کشورهایی است که توسعه پایدار را با پروژههای عظیمالقاعده اما کممحتوا اشتباه میگیرند.