قسمت دوم صحبتهای مسعود پزشکیان که پنجشنبهشب با عنوان «گزارش صریح و صادقانه» پخش شد، در حالی روی آنتن رفت که بخش عمده آن نه از جنس گزارش بود و نه چندان نشانی از صداقت داشت. توسل به شگرد نخنمای «تخریب دولت گذشته» برای مبرا کردن خود، مرور چندباره «بایدها» ـ آن هم از سوی رئیس قوه مجریه و در سال دوم فعالیت دولت ـ و سکوت در قبال مسائل اصلی اقتصادی کشور، از جمله تورم افسارگسیخته، بخشی از نکات نمایش ضبطشده تیم رسانهای دولت با حضور مسعود پزشکیان بود.
به گزارش گروه اقتصادی روزنامه نوبنیاد؛ از همان سؤال نخست مجری مشخص بود که محتوای این تریبون یکطرفه، هرچه باشد، ارائه گزارش به مردم نیست. تیم رسانهای دولت در ابتدای این برنامه از پزشکیان میخواهد شرایط کشور را در آغاز به کار دولت ترسیم کند و میپرسد: «زمانی که دولت را تحویل گرفتید، کشور با چه وضعیتی مواجه بود؟» پرسشگر اما طاقت نمیآورد، خود را جای پزشکیان میگذارد و شروع به سیاهنمایی وضعیت کشور در سال ۱۴۰۳ میکند و مدعی میشود: «نابسامانیها و ناترازیهای گستردهای در حوزه برق و سوخت وجود داشت که به تولید کشور آسیب میزد؛ صنایع در تابستان با قطعی برق و در زمستان با قطعی گاز روبهرو بودند.» همین سؤال نخست نشان داد آنچه قرار است ارائه شود، بیش از آنکه گزارش عملکرد باشد، تخریب دولت گذشته برای توجیه نابسامانیهای ناشی از ناکارآمدیهاست. پزشکیان نیز در ادامه نطق تیم رسانهای خود، پاسخ از پیش هماهنگشده را از حفظ قرائت میکند و میگوید: «برآیند وضعیت این بود که در زمستان باید با قطعی برق، آب و گاز مواجه میشدیم. مجموع ذخایر انرژی ما یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون لیتر بود و میگفتند این ذخایر تا آبان بیشتر دوام نمیآورد. پس از آن، دیگر سوختی نداشتیم که نیروگاههایمان را با آن بچرخانیم. کمبود گاز هم داشتیم و بحث این بود که در زمستان، هم برق نخواهیم داشت و هم گرمایش با مشکل مواجه خواهد شد؛ اما با همکاری، همراهی و مدیریت، این اتفاق نیفتاد.»
بررسی صحتوسقم گزارههای ادعایی پزشکیان در همین چند جمله نخست، عیار کل محتوای سخنان او را در این نمایش تبلیغاتی مشخص میکند. نکته نخست آنکه میزان ذخایر گازوئیل کشور در شهریور ۱۴۰۳، معادل یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون لیتر بود، نه یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون لیتر. نکته دیگر آنکه سطح ذخایر گازوئیل در سال ۱۴۰۳ بهمراتب بیشتر از رقمی بود که دولت روحانی برای دولت شهید رئیسی بر جای گذاشته بود. تیم رسانهای دولت برای تخریب دولت سیزدهم، بارها از کاهش چشمگیر سطح ذخایر گازوئیل در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ سخن میگفت تا به این شکل، ضمن تخریب دولت سیزدهم، وضعیت کشور را بحرانی جلوه دهد. اما واقعیت این است که سطح ذخایر گازوئیل در سال ۱۴۰۲ به یک دلیل استثنایی افزایش یافته بود و آن هم قطع صادرات گاز به ترکیه بود. بااینحال، این ذخایر بسیار زیاد در تابستان ۱۴۰۲، پس از انفجار تروریستی در خط لوله اصلی انتقال گاز بروجن در بامداد چهارشنبه، ۲۵ بهمنماه ۱۴۰۲، بهمنظور حفظ جریان انرژی و تأمین سوخت مناطق سردسیر برای عبور از فصل سرما استفاده شد. در نتیجه، میلیاردها لیتر گازوئیل در زمستان سال ۱۴۰۲ مصرف شد تا در نبود گاز، سوخت مناطق سردسیر تأمین شود. بااینحال، تیم رسانهای دولت پزشکیان بدون اشاره به این حقایق، موضوع را بهگونهای روایت میکند که گویی دولت شهید رئیسی سطح ذخایر گازوئیل را کاهش داده است تا دولت پزشکیان را زمینگیر کند.
چند ماه پس از آغاز به کار دولت پزشکیان، محسن پاکنژاد، وزیر نفت دولت پزشکیان، در صحن علنی مجلس اعتراف کرد که کاهش سطح ذخایر گازوئیل در زمستان ۱۴۰۳ ناشی از خطای وزیر نیروی دولت پزشکیان، عباس علیآبادی، بوده است؛ چراکه مصرف گازوئیل در تابستان در نیروگاههای برق، باعث شد ذخایر کمتری برای زمستان کشور باقی بماند. پاکنژاد همه تدابیر وزارت نفت دولت سیزدهم برای تأمین سوخت نیروگاهی را تأیید و از زحمات جواد اوجی تشکر کرد. وزیر نفت به نامه ۱۲ اردیبهشتماه ۱۴۰۳ اوجی، وزیر نفت دولت شهید رئیسی، به دبیرخانه شعام اشاره کرد که در آن بر لزوم مصرف بیشتر نفت کوره در نیروگاهها از اواسط تابستان تأکید شده بود؛ اتفاقی که با سهلانگاری وزارت نیروی دولت چهاردهم، با تأخیر و از اواخر آذرماه آغاز شد. همچنین قوه قضاییه در ۱۱ دیماه ۱۴۰۳ ادعای دولت چهاردهم درباره خاموشیهای زمستان آن سال را تکذیب کرده بود. پزشکیان، در حالی که عدم ذخیره سوخت جایگزین نیروگاهها از سوی دولت سیزدهم را دلیل کمبود سوخت نیروگاهها و قطع برق عنوان کرده بود، سخنگوی دستگاه قضا در دیماه ۱۴۰۳ اعلام کرد که پیگیری سازمان بازرسی کل کشور حاکی از آن بوده است که حجم نفتگاز ذخیرهشده در اوایل شهریور ۱۴۰۳، با میزان ذخایر آن در سال گذشته یکسان بوده است.
نکات یادشده نشان میدهد مهمترین دستاویز دولت پزشکیان برای تخریب دولت شهید رئیسی و توجیه نابسامانیهای کنونی، تا چه اندازه از واقعیت دور است. این نکات، اما، تنها ناظر بر یک مورد از اظهارات پزشکیان در این برنامه ضبطشده است. سایر بخشهای اظهارات پزشکیان در این برنامه نیز حکایتی مشابه دارد که پرداختن به همه آنها از حوصله این نوشتار خارج است. مرور سخنان رئیس دولت چهاردهم نشان میدهد دست تیم رسانهای پزشکیان در دفاع از کارنامه اقتصادی وی، بهویژه در موضوع حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی، بهاندازهای خالی است که مصاحبهگر تیم رسانهای دولت، بدون اشاره به هیچ منبعی، مدعی میشود: «بر اساس آمارها، پس از این اقدام تقاضا در بازار افزایش یافت!» این ادعا، اما، بهاندازهای عجیب بود که حتی خود پزشکیان در واکنش به آن گفت: «اطلاعات من برعکس چیزی است که شما میگویید؛ تقاضا کاهش پیدا کرده است.» البته بلافاصله پس از این اعتراف، پزشکیان مدعی شد که قدرت خرید دهکهای پایین پس از اجرای سیاست یکسانسازی نرخ ارز افزایش یافته است!
سانسور مسائل اقتصادی
نکات انتقادی درباره محتوای برنامه ضبطشده اخیر پزشکیان، البته، به گفتههای وی محدود نیست. اتفاقاً ناگفتههای وی مسئله اصلی این نمایش بود. رئیس دولت چهاردهم درباره اینکه نتیجه سیاستهای او در سفره مردم، قدرت خرید خانوار، تورم، سرمایهگذاری و رشد اقتصادی چه بوده است، عددی ارائه نکرد. مسائل اقتصادی که اکنون مهمترین مسئله کشور و دغدغه نخست مردم است، اساساً جایگاهی در برنامه ضبطشده تیم تبلیغاتی پزشکیان نداشت. رکوردشکنی تورم، منفی شدن رشد اقتصادی در دولت چهاردهم، گسترش فقر، از بین رفتن صدها هزار شغل و موارد دیگری از این دست، هیچیک جایگاهی در سؤالهای افراد پشت صحنه این نمایش و اظهارات رئیس دولت نداشتند.
مهمترین شاخصی که در سخنان اقتصادی پزشکیان جای خالی آن احساس میشد، تورم بود. او درباره اصلاحات اقتصادی، عدالت در پرداخت یارانهها و کنترل فساد صحبت کرد، اما درباره سیاستهای ارزی دولت و فشار تورمی واردشده بر خانوارها توضیحی نداد. بیتوجهی به مسائل اقتصادی در حالی رخ داد که طبق آخرین گزارش مرکز آمار و بانک مرکزی، تورم به بالاترین سطح از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون، یعنی در ۸۳ سال اخیر، رسیده است. تورم نقطهبهنقطه مصرفکننده در پایان تیرماه امسال به کانال ۸۰ درصد رسیده و تورم خوراکیها نیز با عبور از مرز ۱۰۰ درصد، سهرقمی شده است. مسعود پزشکیان که دو سال پیش دولت شهید رئیسی را بابت تورم ۳۵ درصدی مؤاخذه میکرد، اکنون با وجود رکوردشکنی تورم، حتی حاضر نیست دراینباره به مردم توضیح دهد.
وقتی کارنامهای برای ارائه نیست
مردم زمانی یک سیاست اقتصادی را موفق ارزیابی میکنند که اثر آن را در زندگی خود ببینند؛ یعنی تورم کاهش یابد، قدرت خرید افزایش پیدا کند و تولید رونق بگیرد. رئیس دولت چهاردهم باید بگوید در دو سال گذشته چه میزان از تورم را مهار کرده، چه مقدار رشد اقتصادی را افزایش داده، چه تعداد شغل پایدار ایجاد کرده، سهم سرمایهگذاری از تولید ناخالص داخلی را چگونه تغییر داده و چه اثری بر رفاه خانوار گذاشته است. وقتی این پاسخها ارائه نمیشوند، یعنی عملکرد دولت قابل دفاع نیست و رئیس آن میخواهد بهجای کارنامه، روایت بفروشد. مشکل پزشکیان فقط این نیست که از آمار نام نبرد، بلکه این است که او در مقام رئیسجمهور، هنوز زبان مسئولیتپذیری اقتصادی را پیدا نکرده است.