باز کردن دوباره آسمان یمن به روی جنگندههای سعودی، بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، میتواند نشانه بازگشت به یک خطای راهبردی باشد؛ خطایی که تجربه سالهای گذشته نشان داد نه اراده ملت یمن را درهم شکست و نه امنیت را برای عربستان به ارمغان آورد. هر تصمیمی که با تصور اتکا به حمایت واشنگتن گرفته شود، ممکن است بار دیگر ریاض را در همان باتلاقی گرفتار کند که خروج از آن سالها زمان برد.
در تازهترین نمونه از تجاوزات آشکار رژیم سعودی به خاک یمن، جنگندههای این رژیم فرودگاه بینالمللی صنعا را هدف قرار دادند. آن هم در حالی که یک فروند هواپیمای ایرانی در حال نزدیک شدن به این فرودگاه بود.
این اقدام جنایتکارانه که به مرحله کاهش تنش پایان داد، نه تنها نقض فاحش حاکمیت ملی یمن و توافق آتشبس ۲۰۲۲ به شمار میرود، بلکه نشاندهنده تبعیت کامل ریاض از دستورات واشنگتن برای تداوم محاصره ظالمانه ملت یمن است. سخنگوی ارتش یمن و نیروهای مسلح انصارالله با لحنی قاطع اعلام کردند که این تجاوز بدون پاسخ و مجازات نخواهد ماند و دشمن سعودی باید عواقب سنگینی را متحمل شود.
دفتر سیاسی انصارالله نیز در بیانیهای این حمله را «تجاوز ظالمانه به ملت یمن و نقض حاکمیت و قوانین بینالمللی» توصیف کرد و آن را در راستای خواست آمریکا برای ادامه محاصره بیش از ۱۰ ساله دانست. این دفتر تأکید کرد که منطق زورگویی، تکبر و غرور سعودی و حامی آمریکایی آن محکوم به شکست است و مردم یمن حق کامل دارند تا به این تجاوز پاسخ دهند. حزام الاسد، از اعضای انصارالله، نیز نوشت: «رژیم سعودی متوجه خواهد شد که گور خود را با دستان خودش کنده است.» هواپیمای ایرانی به سلامت فرود آمد و محاصره با اراده مردم شکسته شد.
فارغ از اینکه در روزهای آینده چه تحولاتی در میدان رخ خواهد داد، تجربه بیش از یک دهه درگیری در یمن نشان داده است که راهکار نظامی، دستکم تاکنون، نتوانسته اهداف راهبردی مورد نظر بازیگران خارجی را محقق کند. جنگی که در سال ۲۰۱۵ با تصور پایان سریع آن آغاز شد، به یکی از طولانیترین و پرهزینهترین جنگها برای منطقه تبدیل شد. بحرانی که نه تنها امنیت یمن، بلکه امنیت کل شبهجزیره عربستان را نیز تحت تأثیر قرار داد.
واقعیت این است که یمن امروز، یمن سالهای نخست جنگ نیست. توانمندیهای نظامی این کشور، بهویژه در حوزه پهپادی و موشکی، طی سالهای اخیر دستخوش تحول شده و هرگونه محاسبه درباره آینده درگیری باید با در نظر گرفتن این واقعیت انجام شود. از همین رو هرگونه بازگشت به سیاست فشار نظامی، بیش از آنکه به تغییر معادلات منجر شود، احتمالاً چرخه تازهای از اقدامات و واکنشهای متقابل را رقم خواهد زد که به ضرر آنها تمام خواهد شد.
یکی از مهمترین درسهایی که عربستان باید به آن توجه کند، تجربه رویارویی مستقیم آمریکا با نیروهای یمنی در دریای سرخ است. عملیات گسترده نظامی و استقرار ناوگان آمریکایی در منطقه، اگرچه با هدف مهار حملات یمن انجام شد، اما در نهایت نتوانست کاری از پیش ببرد و پس از ماهها درگیری، واشنگتن ناچار شد دامنه حضور و عملیات خود را کاهش دهد.
از این منظر، پرسش مهم برای ریاض آن است که آیا بازگشت به گزینه نظامی، امنیت بیشتری برای عربستان به همراه خواهد داشت یا برعکس، سطح تهدیدها علیه این کشور را افزایش خواهد داد. امنیت هر کشوری، پیش از آنکه محصول سامانههای دفاعی پیشرفته یا حمایت قدرتهای خارجی باشد، نتیجه مستقیم نوع سیاستگذاری و رفتار آن کشور در محیط پیرامونی است. هیچ سامانه دفاعی نمیتواند جایگزین یک راهبرد منطقهای مبتنی بر کاهش تنش، گفتوگو و مدیریت اختلافات شود.
لذا امنیت و ایمنی واقعی عربستان سعودی نه توسط چند سامانه دفاعی آمریکایی، بلکه توسط رفتار و اقدامات خودش تعیین میشود. اگر ریاض به جای پیروی از زیادهخواهیهای واشنگتن، به هماهنگی با سیاستهای منطقی و همسایگی روی بیاورد، میتواند از آسیبهای گسترده و بینتیجه رهایی یابد. اما ادامه این سیاستهای خصمانه، تنها به تضعیف بیشتر موقعیت سعودی در منطقه و افزایش انزوای آن منجر خواهد شد. مردم یمن که بیش از یک دهه در برابر تجاوز سعودی-آمریکایی ایستادگی کردهاند، امروز قویتر و مصممتر از همیشه هستند. شکست محاصره با فرود هواپیمای ایرانی در صنعا، نماد روشنی از این واقعیت است.