مذاکرات ژنو که با نقض پیششرطهای ایران در موضوع آزادسازی پولهای بلوکهشده و همچنین آتشبس در لبنان آغاز و با توییت موهن و تحقیرآمیز رئیسجمهور آمریکا علیه هیات مذاکرهکننده ادامه یافت، با نشست خبری ونس و بیان جزئیاتی تاییدنشده از توافقات احتمالی دو طرف به پایان رسید. مجموعهای که میتوان آن را یک بسته شکست دیپلماتیک توصیف کرد. از جمله نکات قابل توجه در نشست خبری ونس، موضوع معافیتهای نفتی ایران و همچنین ادعای موافقت هیات مذاکرهکننده با بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی بود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان روز گذشته پس از پایان مذاکرات فشرده بورگن اشتوک سوئیس در صفحه شخصی خود در یکی از شبکه های اجتماعی نوشت: میانجی گری خستگیناپذیر پاکستان و قطر باعث پیشرفتهای بزرگی برای پایان دادن به جنگ در لبنان شد. همچنین تحریم صادرات نفت و پتروشیمی تعلیق شد، محاصره دریایی برداشته شد، برخی از دارایی های مسدود شده آزاد شدند و طرح بزرگ بازسازی و توسعه اقتصادی ایران اجرایی شد. وی افزود: اولین آزمون واقعی: واحد رفع درگیریها در لبنان. در نقطه مقابل اما معاون رئیسجمهور آمریکا در نشست خبری خود مدعی شد: “ایرانیها موافقت کردهاند که بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را به کشورشان بازگردانند. این یک نقطه عطف بزرگ برای مردم آمریکا است. و اولین گام در خلع سلاح هستهای دائمی و پایان دادن همیشگی به برنامه تسلیحات هستهای در ایران است.”
ادعای بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران در حالی به عنوان خروجی مذاکرات اخیر مطرح شده که سال گذشته و در پی فعالسازی مکانسیم ماشه توسط سه کشور اروپایی، اعلام شده بود که توافق عراقچی و گروسی در قاهره در موضوع ساختار جدید نظارتهای پس از حملات آمریکا به تاسیسات اتمی ایران بلاموضوع شده است. علاوه بر این، گروسی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی در جریان دو جنگ 12 روزه و رمضان، عملا و صریحا در کنار آمریکا و رژیم صهیونی ایستادند و در نهایت هم مدیرکل آژانس، حاضر به محکومیت حمله به تاسیسات هستهای ایران نشد.
بعد از جی دی ونس، معاون ترامپ وزیر خزانهداری آمریکا هم مدعی شده که ایران متعهد شده به بازرسان آژانس اتمی اجازه ورود به کشور را بدهد. اسکات بسنت در اینباره نوشت:«همزمان با گفتوگوهای نتیجهبخش در سوئیس ایران به ترانزیت آزاد و رایگان در تنگه هرمز و دادن اجازه برای ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به آن کشور متعهد شده است.»وی اضافه کرده است: «به عنوان بخشی از آن چارچوب وزارت خزانهداری اقدام به صدور یک مجوز عمومی ۶۰ روزه برای مجاز کردن تولید، عرضه و فروش نفت ایران کرده است.»
اینها در حالی است که سخنگوی وزارت خارجه ایران مذاکره با هیئت آمریکایی در خصوص موضوع هستهای را رد کرده است. اسماعیل بقائی که یکی از اعضای همراه تیم مذاکرهکننده ایران در سوئیس است در پاسخ به سوالی درباره صحت گزارشهای رسانهایی مبنی بر طرح موضوع هستهای در چارچوب جلسات و مطرح شدن ابعاد یک توافق هستهای در جریان مذاکرات سوئیس گفت که «هیأت آمریکایی در بخشی از سخنان خود، مواضعش درباره موضوع هستهای را بهصورت بسیار کوتاه بیان کرد.او با بیان اینکه هیات نمایندگی ایران هم مواضع خودش را مطرح کرده گفت: « این مذاکره نبود، بلکه صرفاً بیان مواضع بود و دیدگاههای جمهوری اسلامی ایران نیز بسیار صریح و روشن بیان شد».
بقایی 29 خردادماه گذشته هم گفته بود که ایران برنامهای برای بازگشت بازرسان آژانس به ایران ندارد.
اسقاط معافیت های مشکوک
روز گذشته همچنین وزارت خزانهداری آمریکا با صدور اطلاعیهای، از تعلیق موقت تحریمهای نفتی ایران خبر داد. دقایقی بعد، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا در توییتر خود نوشت که این امتیاز، در ازای موافقت ایران با بازگشایی کامل تنگه هرمز و همچنین ورود بازرسان آژانس به ایران، ارائه شده است. این اظهارنظر در صورت صحت، نقض صریح بند دهم تفاهمنامه محسوب میشود. ضمن اینکه تعلیق موقت تحریمهای نفتی با توجه به سازگاری ایران در دور زدن تحریمها اساسا امتیاز قابل اعتنایی برای ایران به حساب نمیآید. همچنانکه جیدی ونس در خصوص لغو تحریمها گفته است: “صراحتاً بگویم، ما این اقدام را امتیاز بزرگی به ایرانیها نمیدانستیم؛ ایران هم آن را امتیازی برای خود تلقی نمیکرد، چرا که عامل بازدارنده آنها از فروش نفت، تحریمها نبود.آنها بدون هیچ تخفیفی، نفت زیادی میفروختند، زیرا تحریمها اساساً ناکارآمد بودند. در آن مقطع، کاری که تحریمها انجام دادند این بود که سیستم مالی ایران را به سمت چیزی شبیه به سیستم بانکداری سایه سوق دادند.با لغو محاصره ما در واقع قادر خواهیم بود تا حدی ببینیم که سیستم مالی آنها پول را به کجا میفرستد و از کجا دریافت میکند. این یک منفعت واقعی است.”