هنوز امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا خشک نشده و هنوز فضای گفتوگوهای بعضا خوش بینانه از سوی برخی گروههایی که از مذاکرات با آمریکا تجربه نگرفتهاند، از تبوتاب نیفتاده است که نشانههای واقعی از زیادهخواهی طرف آمریکایی آشکار میشود. معاون رئیسجمهور آمریکا، جیدی ونس، با اظهارات خود عملاً در حال زیر سؤال بردن همان مسیری است که واشنگتن مدعی حرکت در آن است.
بر اساس مفاد مطرحشده در این تفاهم، ایران پذیرفته است برای مدت ۶۰ روز تنگه هرمز را باز نگه دارد و عوارضی از عبور نفتکشها دریافت نکند. اقدامی که در شرایط حساس منطقهای یک امتیاز مهم و قابل توجه محسوب میشود. اما واکنش معاون ترامپ به این اقدام چه بود؟ جیدی ونس به جای پذیرش این گام، مدعی شده که این موضوع اصلاً امتیاز محسوب نمیشود! این همان نگاه یکطرفهای است که سالهاست در رفتار سیاستمداران آمریکایی دیده میشود. هر اقدامی از سوی ایران وظیفه تلقی میشود، اما کوچکترین تعهد از سوی آمریکا بهعنوان لطف و امتیاز معرفی میشود.
این اظهارات یک پیام روشن دارد و آن این است که آمریکاییها به دنبال تفاهم واقعی نیستند، بلکه میخواهند تنها ایران متعهد باشد و خودشان همچنان دست بالا را حفظ کنند. وقتی مقام ارشد آمریکایی میگوید ایران «چیزی به دست نمیآورد مگر اینکه رفتار خود را تغییر دهد»، مشخص است که نگاه واشنگتن به تفاهم، نگاه برابر و متقابل نیست؛ بلکه نگاه فشار، مطالبهگری و تحمیل است. آن هم در شرایطی که به گفته رئیس جمهور آمریکا ذخایر نفتی رو به اتمام بوده است و فشار بر کشورهای غربی روز به روز افزایش پیدا میکرد.
کاملاً مشخص است که آمریکاییها از همین ابتدا به دنبال دادن امتیاز واقعی نیستند. آنها تلاش میکنند وضعیت فشار و تنش را حفظ کنند، حتی اگر ظاهر ماجرا گفتوگو و تفاهم باشد. هدف آنها این است که ایران به تعهدات خود عمل کند، اما در مقابل آمریکا همواره راهی برای فرار از تعهدات، ادامه تحریمها یا بازتعریف توافق پیدا کند.
نمیتوان انتظار داشت ایران گامهای عملی بردارد و در مقابل، واشنگتن فقط وعدههای مبهم بدهد یا با اظهاراتی مانند سخنان ونس، فضای بیاعتمادی را دوباره تقویت کند. ترامپ هم در همین مسیر قدم میزند و روز گذشته صراحتا گفته است حتی ده سنت هم به ایران نخواهد داد. این همان مذاکرات آمریکایی است که به وضوح نشان میدهد رهبری فرزانه و معظم انقلاب اسلامی ایران چرا نظر دیگری داشتهاند.
رفتار اخیر معاون ترامپ بار دیگر نشان داد که مشکل اصلی در روابط ایران و آمریکا فقط اختلاف بر سر موضوعات فنی نیست. مشکل، رویکردی است که آمریکا در آن خود را صاحب اختیار میداند و از طرف مقابل انتظار دارد بدون دریافت تضمین، همه خواستههای واشنگتن را بپذیرد.